NORASMIY BANDLIK VA YASHIRIN ISH HAQI (“KONVERTDAGI MAOSH”): SOLIQ BAZASIGA TAʼSIRI VA UNI QISQARTIRISH CHORALARI
Keywords:
norasmiy bandlik, yashirin ish haqi, konvertdagi maosh, soliq bazasi, ijtimoiy sugʻurta, mehnat shartnomasi, soliq yuki, pensiya taʼminoti, mehnat bozorini rasmiylashtirish, soliq maʼmuriyatchiligi.Abstract
Maqolada norasmiy bandlik va yashirin ish haqi toʻlash amaliyotining (“konvertdagi maosh”) iqtisodiy tabiati, tarqalish sabablari hamda davlat byudjeti va byudjetdan tashqari jamgʻarmalar daromad bazasiga taʼsiri tahlil qilingan. Mehnat munosabatlarini rasmiylashtirmaslikning toʻrt asosiy sababi — soliq va sugʻurta ajratmalari yuki, maʼmuriy tartib-taomillarning murakkabligi, ish beruvchi va xodim oʻrtasidagi qisqa muddatli manfaat mushtarakligi hamda nazorat samaradorligining yetishmasligi — ajratib koʻrsatilgan. Yashirin ish haqining xodim uchun uzoq muddatli oqibatlari (pensiya huquqlarining shakllanmasligi, kredit olish imkoniyatining cheklanishi, mehnat nizolarida himoyasizlik) baholangan. Xorijiy tajriba (Yevropa Ittifoqi mamlakatlari, Gruziya, Qozogʻiston) umumlashtirilib, Oʻzbekiston sharoitida norasmiy bandlikni qisqartirishning majburlash va ragʻbatlantirish choralarini uygʻunlashtirgan kompleks modeli taklif etilgan.
References
1. Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. — URL: https://lex.uz/
2. Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi. — URL: https://lex.uz/
3. Oʻzbekiston Respublikasining “Fuqarolarning davlat pensiya taʼminoti toʻgʻrisida”gi Qonuni.
4. Oʻzbekiston Respublikasining “Aholini ish bilan taʼminlash toʻgʻrisida”gi Qonuni.
5. ILO Recommendation No. 204 on the Transition from the Informal to the Formal Economy. — Geneva, 2015.
6. International Labour Organization. Women and Men in the Informal Economy. — Geneva, 2018.
7. Williams C. Explaining and Tackling Undeclared Work. — Brussels: European Commission, 2019.
8. OECD. Tackling Undeclared Work: Policy Approaches. — Paris.
9. European Platform tackling undeclared work. Member State Factsheets. — Brussels.
10. Schneider F., Williams C. The Shadow Economy. — London: IEA, 2013.
11. World Bank. Uzbekistan: Jobs and Labour Market Diagnostic. — Washington, D.C.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlari. — URL: https://stat.uz/
13. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi materiallari. — URL: https://soliq.uz/
14. Qozogʻiston Respublikasining yagona jamlangan toʻlov tizimi boʻyicha materiallar.
15. Gruziyaning kichik biznesni soliqqa tortish rejimi boʻyicha tahliliy materiallar.
