Science and society - Наука и oбщество - Fan va jamiyat
«Science and society – Наука и oбществo – Fan va jamiyat» is a scientific and analytical journal officially registered as a mass media by the Agency of Information and Mass Communications under the Administration of the President of the Republic of Uzbekistan on June 26, 2023 for periodicals under registration number No. 106694
"LEGALBOX TEAM" MAS`ULIYATI CHEKLANGAN JAMIYAT
THE ROLE OF INTERNAL CONTROL AND INTERNAL AUDIT IN DETECTING FINANCIAL FRAUD RISKS
Financial fraud remains a material threat to organizational value, financial reporting reliability, and stakeholder trust. Evidence from global fraud surveys indicates that losses are often significant (median loss of US$145,000; 22% of cases exceed US$1 million) and schemes tend to persist for extended periods (median duration of 12 months), highlighting detection gaps and delayed response mechanisms (ACFE, 2024). This article examines how internal control and internal audit jointly contribute to identifying (and reducing) financial fraud risks, with emphasis on practical detection pathways: controls design, monitoring, data analytics, and tip-based mechanisms. Using a structured synthesis of authoritative frameworks and professional standards (e.g., COSO-based fraud risk guidance, GAO’s fraud risk management framework, The IIA guidance and standards, and auditing standards addressing fraud), the study develops an integrated detection model and an operational control–audit mapping. Results propose a three-layer detection architecture-(1) preventive and detective internal controls, (2) continuous monitoring and analytics, and (3) independent internal audit assurance and advisory work-supported by governance, whistleblowing, and escalation protocols. The discussion outlines implementation implications, common failure modes (control absence and override), and a pragmatic maturity approach for organizations seeking measurable improvements in fraud detection.
GLOBAL VALUE CHAINS AND COMPETITIVE ADVANTAGE: UPGRADING STRATEGIES AND PERFORMANCE OUTCOMES
Global value chains (GVCs) shape how firms compete by fragmenting production across borders and concentrating high-value activities (design, branding, advanced services) in specific nodes. Evidence suggests GVCs remain central to world trade-World Development Report 2020 notes that “almost 50% of global trade involves GVCs” and estimates that a 1% increase in GVC participation can raise per-capita income by more than 1%. Yet, participation alone does not guarantee better outcomes: performance depends on whether firms and clusters can “upgrade” into higher value-added tasks under specific governance structures. This article synthesizes core upgrading pathways-process, product, functional, and chain upgrading-and explains how each generates (or fails to generate) sustainable competitive advantage. Drawing on the GVC governance framework (buyer-driven vs supplier-driven modular/relational/captive/hierarchical structures) and value-added trade metrics (TiVA), the paper develops a results-oriented model linking upgrading strategy to measurable outcomes: domestic value added in exports, productivity, unit margins, resilience, and market diversification. The discussion highlights practical conditions enabling upgrading (capabilities, standards compliance, supplier ecosystems, logistics, skills, and innovation systems), as well as risks of “thin” upgrading (e.g., productivity gains without margin capture). Policy and managerial implications emphasize capability-building, supplier development, and strategic positioning in GVC governance to convert participation into durable performance gains.
ERKIN IQTISODIY ZONALAR (EIZ) VA EKSPORT SAMARADORLIGI
Maqolada erkin iqtisodiy zonalar (EIZ)ning eksport samaradorligini oshirishdagi roli, samaradorlikni o‘lchash indikatorlari hamda O‘zbekiston misolida amaliy ko‘rsatkichlar tahlil qilinadi. Xalqaro miqyosda maxsus zonalar soni 5 000 tadan oshgani, biroq zonalar natijadorligi bir xil emasligi qayd etiladi (UNCTAD, 2019). O‘zbekistonda 2025-yil 1-oktabr holatiga 31 ta maxsus/erkin iqtisodiy zona mavjud bo‘lib, ularda 1 070 ta ishtirokchi korxona faoliyat yuritadi (O‘zR Milliy statistika qo‘mitasi, 2025). 2025-yil yanvar–sentabr davrida EIZ korxonalari sanoat ishlab chiqarishi 45 151,8 mlrd so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 42,7% ga o‘sgan; respublika tashqarisiga jo‘natilgan sanoat mahsulotlari hajmi 7 160,5 mlrd so‘m bo‘lgan (O‘zR Milliy statistika qo‘mitasi, 2025). Ushbu natijalar asosida EIZ eksport “intensivligi” (jo‘natma/ishlab chiqarish) taxminan 15,9% atrofida ekani hisoblab chiqildi. Maqolada eksport samaradorligini oshirish uchun “infratuzilma–logistika–bojxona soddalashtirish–mahalliy yetkazib beruvchilar zanjiri–texnologiya va malaka” bloklari bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
HUDUDLAR KESIMIDA MOLIYAVIY ISLOHOTLAR NATIJADORLIGINI BAHOLASH: FISKAL BARQARORLIK VA BUDJET INTIZOMI INDIKATORLARI ASOSIDA TAHLIL
Ushbu maqolada Oʻzbekistonda hududlar kesimida amalga oshirilayotgan moliyaviy islohotlar natijadorligi fiskal barqarorlik va budjet intizomi indikatorlari orqali baholanadi. Tahlilda davlat budjeti ijrosi bo‘yicha rasmiy e’lon qilingan ko‘rsatkichlar, soliq tushumlari dinamikasi hamda defitsit parametrlaridan foydalanilib, hududlar bo‘yicha natijadorlikni baholash uchun integral indeks taklif etiladi. 2024-yil 1-yarim yillikda davlat budjeti daromadlari 121,0 trln soʻmga yetgani, xarajatlar 149,8 trln soʻmni tashkil etgani, soliqlar ulushi 80,6% bo‘lgani fiskal bazaning kengayayotganini ko‘rsatadi. 2024-yil yakunida byudjetga soliq tushumlari 199,6 trln soʻm bo‘lib, 20,3% o‘sish qayd etilgan. 2024-yil yanvar–sentabrda konsolidatsiyalashgan budjet taqchilligi 35,8 trln soʻm (YaIMga nisbatan 2,5%) bo‘lgani, mahalliy budjetlar defitsiti esa 20 trln soʻm ekani hududiy fiskal bosim mavjudligini anglatadi.
LEKSIKOLOGIYA TUSHUNCHASI VA UNDA SO‘ZNING MOHIYATI
mazkur maqolada leksikologiya tilshunoslikning dinamik va konseptual jihatdan murakkab bo‘limlaridan biri sifatida mualliflik yondashuvi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot markazida so‘z tushunchasi turib, u an’anaviy leksik birlik doirasidan chiqib, kognitiv, madaniy va ijtimoiy fenomen sifatida talqin etiladi. So‘zning leksik mohiyati statik hodisa emas, balki til va tafakkur o‘rtasidagi uzluksiz o‘zaro ta’sir mahsuli sifatida izohlanadi.
SUN’IY INTELLEKTNING TERGOV NAZARIYASIGA OLIB KELGAN KONTSEPTUAL O‘ZGARISHLAR
Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining tergov nazariyasiga olib kelgan kontseptual o‘zgarishlari tahlil qilinib, zamonaviy tergov faoliyatini raqamlashtirish jarayonidagi huquqiy va amaliy masalalar hamda ularning yechimlari bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi.
ERTA BOLALIKDA IJTIMOIY ALOQANING YETISHMOVCHILIGI VA AUTIZM SPEKTRI
ushbu maqola erta bolalik davrida ijtimoiy aloqaning yetishmovchiligi va autizm spektridagi rivojlanish buzilishlarini tahlil qiladi. 0–3 yoshdagi bolaning ijtimoiy, emotsional va kommunikativ rivoji uchun muhim bo‘lgan davr, miya rivojining sezgir “ochiq oynasi” sifatida tan olinadi. Ishda autizm spektridagi belgilar, shu jumladan nutq kechikishi, empatiya va zihin nazariyasi rivojidagi nuqsonlar, takrorlanuvchi xatti-harakatlar va raqamli qurilmalar ta’siri keltiriladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolaning ijtimoiy aloqasi yetarli darajada rag‘batlantirilmasa, autizm spektridagi belgilar kuchayishi mumkin. Shu bilan birga, ota-onaning psixologik holati, prenatal va postnatal stress, shuningdek, ijtimoiy muhit va texnologik omillar bolaning neyropsixologik rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
МЕТОДЫ ПЕРЕДАЧИ КУЛЬТУРНЫХ ПОНЯТИЙ ПРИ ОБУЧЕНИИ ФРАНЦУЗСКОМУ ЯЗЫКУ КАК ВТОРОМУ ИНОСТРАННОМУ
В данной статье рассматриваются методы передачи культурных понятий при обучении французскому языку как второму иностранному на примере академического лицея имени М. Восиковой при Ташкентском государственном юридическом университете (ТГЮУ). Исследование подчеркивает важность интеграции культурного контекста в процесс изучения французского языка для развития межкультурной компетенции учащихся. В статье анализируются современные педагогические подходы, такие,как ролевые игры, визуальные материалы, кулинарные мастер-классы и литературные тексты. Приводятся конкретные примеры из практики преподавания в лицее, которые демонстрируют, как культурные элементы способствуют повышению мотивации учащихся и улучшению их языковых навыков. Результаты исследования показывают, что включение культурных понятий в учебный процесс способствуют не только лучшему усвоению языка, но и формированию уважения к другим культурам. Статья будет полезна преподавателям, методистам и исследователям, занимающимся вопросами преподавания иностранных языков.
PARALIMPIYA SPORTCHILARINI MEHNATGA OID HUQUQLARINI XALQARO HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MASALALARI
ushbu maqolada Paralimpiya sportchilarining mehnatga oid huquqlarini xalqaro huquqiy tartibga solish masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda BMTning Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasi, Xalqaro mehnat tashkiloti standartlari, Xalqaro Paralimpiya qo‘mitasi (IPC) hujjatlari hamda milliy qonunchilik o‘rtasidagi o‘zaro uyg‘unlik va mavjud bo‘shliqlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Paralimpiya sportchilarining mehnat sharoitlari, diskriminatsiyadan himoya, ijtimoiy himoya va sport faoliyati bilan mehnat munosabatlarining uyg‘unlashtirilishi bo‘yicha xalqaro amaliyotlar qiyosiy- taqqoslash orqali tahlil qilinadi. Maqola Paralimpiya sportchilariga nisbatan mehnat huquqlarining samarali ta’minlanishi uchun taklif va tavsiyalarni ham o‘z ichiga oladi.
T Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya (CRPD)
GERMANIYA IQTISODIYOTINING YEVROPA ITTIFOQI INTEGRATSIYASIDAGI ROLI
mazkur maqolada Germaniya iqtisodiyotining Yevropa Ittifoqi integratsiya jarayonlaridagi roli va ahamiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida Germaniyaning Yevropa Ittifoqi iqtisodiyotidagi o‘rni, sanoat salohiyati hamda eksportga yo‘naltirilgan iqtisodiy modelining integratsiya jarayonlariga ta’siri o‘rganiladi. Qiyosiy va statistik tahlil usullaridan foydalangan holda Germaniyaning yagona bozor faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, savdo integratsiyasini chuqurlashtirish hamda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi hissasi baholanadi. Tadqiqot natijalari Germaniya iqtisodiyotining Yevropa Ittifoqi doirasida integratsiya jarayonlarini jadallashtiruvchi yetakchi omil sifatidagi rolini asoslab beradi.
ИҚТИСОДИЁТ ВА МАТЕМАТИКА ЎРТАСИДАГИ ЎЗАРО ТАЪСИР: ТАРИХИ, МЕТОДОЛОГИЯСИ ВА МОДЕЛЛАШТИРИШДАГИ МУАММОЛАР
Мазкур мақолада иқтисодиёт ва математика фанлари ўртасидаги ўзаро таъсирнинг тарихий ривожланиши, методологик асослари ҳамда иқтисодий моделлаштириш жараёнида учрайдиган асосий муаммолар таҳлил қилинган. Иқтисодий жараёнларни ўрганишда математик усулларнинг аҳамияти, уларнинг имкониятлари ва чекловлари илмий нуқтаи назардан ёритилган. Мақолада иқтисодий моделларнинг турлари, уларнинг вазифалари ҳамда амалий қўлланилишига доир масалалар кўриб чиқилган. Шунингдек, инсон омили, ноаниқлик ва стохастик жараёнлар иқтисодий моделлаштиришнинг мураккаблигини оширувчи омиллар сифатида асослаб берилган. Тадқиқот натижалари иқтисодиётда математик моделлаштиришни қўллашда комплекс, яъни миқдорий ва сифатли ёндашувларни биргаликда қўллаш зарурлигини кўрсатади.
ЗАБОЛЕВАНИЕ ПАРКИНСОНА, БИОХИМИЧЕСКИЕ МЕХАНИЗМ РАЗВИТИЯ, И ФАРМАКОЛОГИЧЕСКОЕ ЛЕЧЕНИЕ
Заболевание Паркинсона – прогрессирующее нейродегенеративное заболевание, основой которого является гибель дофаминергических нейронов чёрной субстанции и дефицит дофамина в нигростриарной системе. В развитии патологии важную роль играют накопление аномального α-синуклеина, митохондриальная дисфункция, оксидативный стресс, нарушение кальциевого гомеостаза и нейровоспаление. В статье кратко рассмотрены биохимические механизмы повреждения нейронов при болезни Паркинсона и обобщены основные фармакологические подходы к терапии: заместительная дофаминергическая терапия леводопой, применение агонистов дофаминовых рецепторов, ингибиторов МАО-B и КОМТ, а также препаратов, влияющих на глутаматергическую передачу. Показана связь современных методов лечения с ключевыми звеньями патогенеза, что подчёркивает значение биохимического подхода для разработки новых нейропротективных стратегий.
A DEEP HYBRID ARCHITECTURE FOR LOW-LIGHT PERSON RECOGNITION WITH VISION TRANSFORMERS AND ADAPTIVE ENHANCEMENT
low-light person recognition remains a major bottleneck in intelligent surveillance and autonomous systems. Conventional convolutional neural networks (CNNs) degrade sharply when illumination is poor due to low signal-to-noise ratios and reduced feature saliency. This paper presents a deep hybrid architecture combining adaptive image enhancement with a Vision Transformer (ViT)-based recognition backbone. A modular preprocessing block performs illumination estimation and Retinex-inspired contrast correction, followed by a dual-stream CNN–ViT fusion that learns both local textures and global contextual representations. Extensive experiments on SCface, DARK FACE, ExDark, and LLVIP datasets demonstrate consistent performance gains. The proposed model achieves 94.1 % Top-1 accuracy on SCface, mAP = 72.8 % on DARK FACE, and F1 = 0.903 on ExDark, outperforming current baselines by 17–23 %. Infrared-visible fusion on LLVIP further enhances robustness under illumination < 5 lux. These results confirm the feasibility of transformer-based architectures for real-time person recognition in challenging lighting conditions.
ФОРМИРОВАНИЕ ИДЕОЛОГИЧЕСКОГО ИММУНИТЕТА В СОЗНАНИИ И МЫШЛЕНИИ МОЛОДЕЖИ – ТРЕБОВАНИЕ ВРЕМЕНИ
в данной статье рассматриваются продолжающиеся в мире информационные атаки, современный рынок вооружений и идеологические угрозы, их негативное влияние на общество и, в частности, на воспитание молодежи. Кроме того, обсуждается вопрос противодействия вредным идеологиям, распространяемым под видом демократии и защиты прав человека. Анализируется актуальность формирования у молодёжи Узбекистана прочного идеологического иммунитета, способного противостоять различным идеологическим угрозам.
MAKTAB O’QUVCHILARIDA XALQARO BAHOLASH DASTUR TALABLARI ASOSIDA HAYOTIY KO‘NIKMALARNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Maqolada asosan Boshlang’ich sinf o’quvchilarida hayotiy ko’nikmalarni shakllantirish haqida so’z boradi va ularning matn bilan ishlash ko’nikmalari analiz qilinadi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING MUDOFAA QOBILIYATI
mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining mudofaa qobiliyati tarixiy poydevori, bugungi rivojlanish bosqichi va kelajakdagi strategik imkoniyatlari asosida tahlil qilinadi. Mamlakatning geostrategik joylashuvi, qadimdan shakllangan harbiy an’analari hamda mustaqillik yillarida amalga oshirilgan islohotlar mudofaa tizimining barqarorligini ta’minlovchi asosiy omillar sifatida o‘rganildi. Bugungi kunda Qurolli Kuchlarning inson resurslari, texnik ta’minoti, harbiy ta’lim tizimi va xalqaro hamkorligi bo‘yicha mavjud statistik ko‘rsatkichlar umumlashtirildi. Shuningdek, mudofaa sohasida texnologik modernizatsiya, raqamlashtirish va yosh kadrlar salohiyatiga asoslangan istiqbolli yo‘nalishlar ko‘rsatib berildi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston mudofaa tizimining izchil rivojlanayotganini tasdiqlaydi.
KORRUPSIYAGA QARSHI KURASHISHNING ASOSIY MEXANIZMI
mazkur maqolada korrupsiyaga qarshi kurashishning asosiy mexanizmlari, ularning huquqiy, tashkiliy va texnologik asoslari tahlil qilinadi. Davlat boshqaruvida shaffoflikni taʼminlash, normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, raqamlashtirish jarayonlarini kuchaytirish hamda fuqarolik jamiyatining faol ishtiroki korrupsiyani kamaytirishning eng muhim omillari sifatida yoritiladi. Shuningdek, xalqaro standartlar va milliy qonunchilik talablari asosida korrupsiyaning oldini olish hamda unga qarshi tizimli yondashuvning ahamiyati ochib beriladi.
O‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY-IQTISODIY SOHALARNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISH VA RAQAMLASHTIRISH ODIMLARI
Mazkur maqola O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy-iqtisodiy sohalarni innovatsion rivojlantirish va raqamlashtirishning asosiy bosqichlari, erishilgan natijalari va strategik ahamiyatini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda «Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasi doirasida ta’lim, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy himoya, moliya va qishloq xo‘jaligi kabi ustuvor sohalarda joriy etilgan «Elektron hukumat», FinTech va «Aqlli qishloq xo‘jaligi» kabi zamonaviy texnologiyalar yoritilgan. Shuningdek, maqolada raqamli infratuzilmani hududlararo teng ta’minlash va aholining raqamli savodxonligini oshirish kabi hal etilishi lozim bo‘lgan asosiy vazifalar ko‘rib chiqiladi.
Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasi
KONSTITUTSIYA — YANGI O‘ZBEKISTON TARAQQIYOTINING MUSTAHKAM POYDEVORI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining jamiyat hayotidagi o‘rni, ahamiyati va mazmun-mohiyati keng yoritiladi. Asosiy Qonunning inson huquqlari va erkinliklarini kafolatlashdagi roli, davlat boshqaruvi va ijtimoiy hayotni tartibga solishdagi vazifalari tushunarli tarzda bayon etiladi. Shuningdek, Yangi O‘zbekiston davrida amalga oshirilayotgan konstitutsiyaviy islohotlar, inson qadri va adolat tamoyillarining mustahkamlanishi hamda Konstitutsiyani bilishning fuqarolik madaniyatini shakllantirishdagi ahamiyati haqida fikr yuritiladi. Maqola Konstitutsiyaning davlat taraqqiyoti va jamiyat barqarorligidagi o‘rninini yorituvchi mazmunli tahliliy material sifatida xizmat qiladi.
ushbu maqolada madaniyat va sivilizatsiya tushunchalari, ularning inson tafakkuridagi o‘rni va jamiyat rivojiga ta’siri yoritiladi. Maqolada madaniyat va sivilizatsiya shakllari, ularning tarixiy rivojlanishi, xalq va jamiyat hayotidagi ahamiyati falsafiy va ijtimoiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida qadimgi va zamonaviy manbalar solishtirilib, ular asosida shaxsiy fikrlar ham bayon etiladi. Mazkur mavzu insoniyat madaniyati va jamiyat taraqqiyotini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
ushbu maqolada buyuk astronom va matematik alloma Mirzo Ulug‘bekning hayoti, ilmiy faoliyati, Samarqand rasadxonasining bunyod etilishi, “Ziji jadidi Ko‘ragoniy” asarining jahon ilm-faniga qo‘shgan ulkan hissasi, temuriylar davrida shakllangan ilmiy maktabning mazmuni hamda Prezidentimiz tomonidan alloma merosiga berilgan yuksak baholar tahlil qilinadi. Maqola bugungi yoshlar uchun Mirzo Ulug‘bek ilmiy merosining ibratli ahamiyatini ochib beradi.
“TOLERANTLIK” TUSHUNCHASINING MAZMUN MOHIYATI
Mazkur maqola bag‘rikenglik tushunchasining xalqaro ilmiy adabiyotlarda ifodalanishi ya’ni tolerantlik tushunchasi nimani anglatishi shuningdek ushbu tushunchaning boshqaruv tizimidagi roli haqida yoritiladi.
“Bag‘rikenglik tamoyillari deklaratsiyasi”
KOSMOPOLITIZM VA MILLATPARASTLIK: YANGI DUNYO TARTIBI
mazkur maqolada kosmopolitizm va millatparastlik tushunchalarining mohiyati, ularning tarixiy shakllanish jarayoni hamda yangi dunyo tartibida tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Globalizatsiya sharoitida insoniyatning umumiy qadriyatlari va milliy manfaatlar o‘rtasidagi muvozanat masalasi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, millatparastlikning ijobiy va salbiy ko‘rinishlari, kosmopolitizmning madaniy xilma-xillikka ta’siri haqida fikr yuritiladi. Maqolada zamonaviy siyosiy jarayonlar misolida ushbu ikki yo‘nalishning o‘zaro ta’siri tahlil etilgan.
MACHAY QISHLOG‘IDA OILA TARIXI VA GENEALOGIK MEROS AN’ANALARINING TARIXIY-ETNOLOGIK TAHLILI
Maqolada muallif tarixiy-etnografik manbalar, etnografik materiallar asosida Hisor tog‘ tizmalari bag‘rida joylashgan Machay qishilog‘i aholisining genealogik an’analari, urf-odatlari, marosimlari, etnik va hududiy o‘zliklari masalalari mavjud ilmiy adabiyotlar, tadqiqot natijalari va muallifning dala materiallari asosida tahlil etgan.
SHAXS KAMOLOTIDA AXLOQIY VA ESTETIK QADRIYATLAR UYG‘UNLIGI
Maqolada shaxs kamolotining muhim tarkibiy qismlari boʻlgan axloqiy va estetik qadriyatlarning oʻzaro bogʻliqligi va uygʻunligi tahlil qilinadi. Axloqiy me’yorlarning inson xulq-atvori va jamiyatdagi oʻrnini belgilashdagi ahamiyati, shuningdek, estetik did va goʻzallikni idrok etishning shaxsning ichki dunyosini boyitishdagi roli yoritiladi. Maqolada bu ikki qadriyat tizimining bir-birini toʻldirishi va toʻlaqonli shaxsiyatni shakllantirishdagi sinergik ta’siri falsafiy va madaniy nuqtai nazardan koʻrib chiqiladi.
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA ONA TILI DARSLARINI TASHKIL ETISHDA AN’ANAVIY VA ZAMONAVIY YONDASHUVLARNING QIYOSIY TAHLILI
ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida ona tili fanini, xususan ot so‘z turkumini o‘rgatishda an’anaviy va zamonaviy yondashuvlarning o‘ziga xos xususiyatlari tahlil etilgan. Ta’lim sohasidagi rivojlanish, raqamli texnologiyalarning keskin o‘sishi hamda pedagogik jarayonni modernizatsiya qilish ehtiyoji fonida darslarni tashkil etishning samarali metodlari yoritilgan. Maqolada zamonaviy metodlar yordamida ot so‘z turkumini ongli, amaliy va qiziqarli tarzda o‘rgatishning afzalliklari asoslanadi. Integrativ yondashuvning ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan ko‘rib chiqilgan.
SOME ISSUES OF THE USE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN EDUCATION
This article examines some issues related to the application of artificial intelligence in education. Artificial intelligence plays an important role in optimizing the educational process, identifying the individual needs of students, and increasing their success. The article analyzes the pros and cons of using artificial intelligence in education, as well as data security issues.
CHET DAVLATLAR (AQSH, YEVROPA ITTIFOQI, JANUBIY KOREYA) TAJRIBASIDA MOLIYAVIY JINOYATLARGA QARSHI KURASH TIZIMI
Maqolada moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurashish bo‘yicha AQSH (ekstraterritoriallik), Yevropa Ittifoqi (benefisiar shaffoflik, Germaniya misolida naqd pul cheklovi) va Janubiy Koreya (raqamli monitoring) tajribasi qiyosiy tahlil qilingan. Tahlillar asosida O‘zbekiston uchun yuridik shaxslarning jinoiy javobgarligi, ko‘chmas mulk bozorida naqd pulni cheklash va raqamli identifikatsiyani o‘z ichiga olgan “Gibrid model” taklif etilgan.
O‘ZBEK FALSAFIY TAFAKKURIDA HAYOT MOHIYATI VA SHAXSNING O‘RNI
inson va jamiyat munosabatining ijtimoiy-falsafiy mazmuni, inson hayotining ma’nosi hamda shaxsning jamiyatdagi o‘rni falsafiy nuqtai nazardan tahlil etilgan. Inson tabiatining murakkabligi, uning ma’naviy-axloqiy kamolotga intilishi va shaxs shakllanishida jamiyat, madaniyat, ijtimoiy muhit hamda tarbiyaning o‘rni asoslab berilgan. Shuningdek, milliy ijtimoiy-falsafiy tafakkur namoyandalari, jumladan, E.Yusupov, T.Jurayev, A.Choriyev, A.Sher kabi olimlarning qarashlari o‘rganilib, hayot mazmuni tushunchasining tarixiy-madaniy va ma’naviy ildizlari yoritilgan. Insonning ma’naviy barkamolligi, axloqiy qadriyatlar tizimi, mehr-shafqat, adolat, halollik kabi umuminsoniy tamoyillarning jamiyat taraqqiyoti va ijtimoiy totuvlikka ta’siri ilmiy asosda ko‘rsatib o‘tilgan. Tadqiqot natijalarida zamonaviy jamiyatda insonparvarlik, ma’naviy uyg‘onish va ijtimoiy mas’uliyatni kuchaytirish zarurligi asoslangan.
MAHALLIY BUDJETLARNING MOLIYAVIY BAZASINI MUSTAHKAMLASH ASOSIDA XARAJATLARNI BARQAROR MOLIYALASHTIRISH MASALALARI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA)
ushbu maqolada Surxondaryo viloyati misolida mahalliy budjetlarning moliyaviy bazasini mustahkamlash orqali xarajatlarni barqaror moliyalashtirish masalalari tahlil qilinadi. Mahalliy byudjetlarda moliyaviy imkoniyatlarni oshirish, daromadlarni ko‘paytirish va xarajatlarni samarali taqsimlash yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, hududiy moliyaviy barqarorlikni ta’minlash va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash uchun amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar tavsiya etiladi.