КРИМИНОГЕН ВАЗИЯТИ МУРАККАБ ТОИФАДАГИ МАҲАЛЛАЛАРДА КРИМИНОГЕН ҲОЛАТНИ БАҲОЛАШ ВА ПРОФИЛАКТИКА ҚИЛИШ МЕХАНИЗМИ
Keywords:
криминоген ҳолат, маҳалла, ҳуқуқбузарликлар профилактикаси, криминологик диагностика, жиноят ўчоқлари, жамоат хавфсизлиги, манзилли профилактикаAbstract
Мазкур мақолада мураккаб тоифадаги маҳаллаларда криминоген ҳолатни баҳолашнинг назарий, ҳуқуқий ва амалий механизмлари тадқиқ этилган. Муаллиф криминоген вазиятни фақат жиноятлар статистикаси билан эмас, балки ижтимоий муҳит, инфратузилма, латент ҳуқуқбузарликлар, аҳоли хавфсизлик ҳисси ва профилактика субъектлари фаолияти билан боғлиқ комплекс ҳодиса сифатида таҳлил қилади. Мақолада миллий қонунчилик, илғор хорижий тажриба ва криминологик назариялар асосида “маҳалла криминоген профили” ҳамда 100 баллик хавф индексини жорий этиш таклиф қилинади.
References
1. Ўзбекистон Республикасининг 2014 йил 14 майдаги ЎРҚ-371-сон Қонуни “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/2387357 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 29 ноябрдаги ПФ-27-сон Фармони “Ўзбекистон Республикаси жамоат хавфсизлиги концепциясини тасдиқлаш ва уни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/5749291 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 3 январдаги ПҚ-1-сон қарори “2025 йилда республика маҳаллаларида хавфсиз муҳитни яратиш ва ҳуқуқбузарликларнинг барвақт олдини олиш тизими самарадорлигини янада ошириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/7330260 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 5 январдаги ПҚ-1-сон қарори “Республика маҳаллаларида хавфсиз муҳитни яратиш йўналишида яхлит манзилли ишлаш тизимини жорий этишга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/7973611 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
5. Lombroso C. Criminal Man. Durham: Duke University Press, 2006.
6. Ferri E. Criminal Sociology. New York: D. Appleton and Company, 1917.
7. Durkheim E. The Rules of Sociological Method. New York: Free Press, 1982.
8. Shaw C.R., McKay H.D. Juvenile Delinquency and Urban Areas. Chicago: University of Chicago Press, 1942.
9. Долгова А.И. Криминология. Москва: Норма, 2005. – Б. 214–219.
10. Кудрявцев В.Н. Причины преступности. Москва: Наука, 1976. – Б. 84–91.
11. Рустамбаев М.Х. Криминология. Тошкент: ТДЮУ, 2018.
12. Абдурасулова Қ.Р. Криминология асослари. Тошкент, 2020.
13. Wilson J.Q., Kelling G.L. Broken Windows: The Police and Neighborhood Safety // The Atlantic Monthly. 1982.
14. Harcourt B.E., Ludwig J. Broken Windows: New Evidence from New York City and a Five-City Social Experiment // University of Chicago Law Review. 2006.
15. Sherman L.W., Gartin P.R., Buerger M.E. Hot Spots of Predatory Crime: Routine Activities and the Criminology of Place // Criminology. 1989. Vol. 27. Issue 1. P. 27–56.
16. Weisburd D. The Law of Crime Concentration and the Criminology of Place // Criminology. 2015. Vol. 53. Issue 2. P. 133–157.
17. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 21 декабрдаги ПФ-209-сон Фармони “Маҳалла институтининг жамиятдаги ролини тубдан ошириш ва унинг аҳоли муаммоларини ҳал этишда биринчи бўғин сифатида ишлашини таъминлашга қаратилган чора-тадбирлар тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/6705763 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
18. Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 18 майдаги 292-сон қарори “Маҳалла еттилиги” фаолиятини самарали ва режали асосда ташкил этиш ҳамда KPI бўйича баҳолаш тизимини такомиллаштириш тўғрисида // Lex.uz: https://lex.uz/docs/6931871 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
19. Вазирлар Маҳкамасининг 2024 йил 13 июндаги 334-сон қарори “Маҳаллалар фаолиятини тартибга солишга доир норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни тасдиқлаш тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/6972601 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
20. Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 2 июлдаги ЎРҚ-547-сон Қонуни “Шахсга доир маълумотлар тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/4396419 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
21. Ўзбекистон Республикасининг 2024 йил 7 августдаги ЎРҚ-938-сон Қонуни “Пробация тўғрисида” // Lex.uz: https://lex.uz/docs/7050441 (мурожаат санаси: 23.05.2026).
22. Braga A.A., Turchan B., Papachristos A.V., Hureau D.M. Hot spots policing of small geographic areas effects on crime // Campbell Systematic Reviews. 2019. URL: https://www.campbellcollaboration.org/review/effects-of-hot-spots-policing-on-crime/ (мурожаат санаси: 23.05.2026).
23. National Institute of Justice. CrimeSolutions Practice Profile: Hot Spots Policing. URL: https://crimesolutions.ojp.gov/ratedpractices/hot-spots-policing (мурожаат санаси: 23.05.2026).
24. Youth Endowment Fund. Hot spots policing toolkit. URL: https://youthendowmentfund.org.uk/toolkit/hot-spots-policing/ (мурожаат санаси: 23.05.2026).
25. National Police Agency of Japan. Community Safety Bureau: Community Safety. URL: https://www.npa.go.jp/english/bureau/community_safety/index.html (мурожаат санаси: 23.05.2026).
26. National Police Agency of Japan. Police of Japan 2021: Community Policing, Koban and Chuzaisho. URL: https://www.npa.go.jp/english/Police_of_ Japan/police-of-japan2021/003/003/003-1.pdf (мурожаат санаси: 23.05.2026).
27. Singapore Police Force. About Us. URL: https://www.police.gov.sg/ (мурожаат санаси: 23.05.2026).
28. International CPTED Association. What is CPTED? URL: https://www.cpted.net/ (мурожаат санаси: 23.05.2026).
29. UNODC. Handbook on the Crime Prevention Guidelines: Making them work. New York: United Nations, 2010. URL: https://www.unodc.org/e4j/en/data/ university_uni/2247_handbook_on_the_crime_prevention_guidelines.html (мурожаат санаси: 23.05.2026).
30. Newman O. Defensible Space: Crime Prevention Through Urban Design. New York: Macmillan, 1972.
