Law, policy and society – Правo, пoлитика и oбществo - Huquq, siyosat va jamiyat
NOTIPIK MEHNAT MUNOSABATLARINI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH MUAMMOLARI
mazkur maqolada notipik mehnat munosabatlarining zamonaviy mehnat bozoridagi o‘rni va ularni huquqiy tartibga solish bilan bog‘liq dolzarb muammolar tahlil etiladi. Tadqiqot doirasida an’anaviy doimiy va to‘liq ish vaqti asosidagi mehnat shartnomalaridan farq qiluvchi vaqtinchalik mehnat, qisqa muddatli shartnomalar, masofaviy mehnat, autstaffing, secondment, raqamli platformalar orqali amalga oshiriladigan bandlik shakllarining huquqiy tabiati o‘rganilgan. Maqolada uch tomonlama mehnat munosabatlarida javobgarlik chegaralarining noaniqligi, ijtimoiy himoya mexanizmlarining yetarli darajada qamrab olinmaganligi bilan bog‘liq masalalar yoritilgan. Xalqaro tajriba va milliy qonunchilik tahlili asosida O‘zbekiston sharoitida notipik mehnat munosabatlarini tartibga solishni takomillashtirish zarurati asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari mehnat huquqining ijtimoiy-himoya funksiyasini saqlagan holda mehnat bozorining moslashuvchanligini ta’minlash konsepsiyasini ishlab chiqish muhimligini ko‘rsatadi.
OILADA SODIR ETILADIGAN JINOYATLARGA BARHAM BERISH MASALALARI
Oila muqaddas dargoh hisoblanadi, bunga jiddiy e’tibor qaratmay yoxud ushbu muqaddaslikni his qilmasdan zo‘rovonlarcha harakat qilish holatlari mamlakatimizda sezilarli ravishda ko‘payib bormoqda. Ushbu maqolada oilaviy zo’ravonlik shakllari, ularning sabablari, ular keltirib chiqaradigan salbiy oqibatlar, amaliyotdan tirik misollar, bunga barham berish yo‘lidagi istiqbolli rejalar va ularning normativ-huquqiy manbalari hamda bu boradagi xorij davlatlari tajribasi batafsil yoritib beriladi.
МОЛИЯВИЙ ХИЗМАТЛАРНИ РАҚАМЛАШТИРИШ – ДАВЛАТИМИЗ СИЁСАТИНИНГ МУҲИМ ЙЎНАЛИШИ
Жаҳон ҳамжамиятининг глабаллашуви натижасида тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари халқаро шартномалар, конвенциялар, миллий қонунчиликда мавжуд коллизион нормалари орқали химоя қилиниши кафолатланган. Бугунги кунда замонавий технологик воситалар таъминоти ҳамда дастурлаш фаолиятининг яшин тезликда ривожланиши мазкур муносабат иштирокчиларининг ҳуқуқлари билан боғлиқ масала ечими устида тадқиқотлар олиб боришни кун тартибига қўймоқда. Ўз навбатида рақамли молиявий хизматлар кўрсатиш соҳасида илгарилаб кетган ривожланган мамлакатларнинг мазкур соҳани тартибга солишга қаратилган қонунлари ҳамда қонуности хужжатларини кўриб чиқиш муҳим аҳамият касб этади. Мазкур мақолада рақамли молиявий активларнинг фуқаролик ҳуқуқий муносабатларда объект сифатида этироф этилиши ҳақидаги анъанавий ёндашувлардан бироз чекинган ҳолда тахлил этиш масалалари ёртиб берилган.
фойдали токенлар ва инвестиция токенлар.
ИНСОФЛИ ЭГАЛЛОВЧИ ҲУҚУҚЛАРИНИНГ ТАРИХИЙ-ҲУҚУҚИЙ ТАҲЛИЛИ
Мақолада инсофли эгалловчи ҳуқуқларининг тарихий-ҳуқуқий таҳлили амалга оширилиб, инсофли эгалловчи тушунчасининг тарихий келиб чиқиши, вужудга келиши, вужудга келиш сабаблари, моҳияти, турли даврларда ва турли ҳудудларда сиёсий, ижтимоий, иқтисодий муҳит билан ўзаро алоқадорлиги масалалари ёритилади, ҳозирги даврда унга оид ҳуқуқий нормалар ва муносабатлар қандай бўлиши кераклиги ҳақида фикр юритилади.
ҳуқуқий тушунчаларнинг давр билан боғлиқлиги
SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING HUQUQIY JAVOBGARLIGI
ushbu maqolada so‘nggi yillarda sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi jamiyat hayotining deyarli barcha sohalarini qamrab olmoqda. Hozirgi kunda sun’iy intellektdan foydalanish har bir davlat va uning aholisi uchun yangilik emas. Sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish bugungi kunda nafaqat oddiy kundalik vazifalarni avtomatlashtirish bilan cheklanib qolmay, balki intellektual mulk obyektlarini yaratish, tibbiyotda tashxis qo‘yish, sud amaliyotida tahliliy vosita sifatida va boshqa sohalarda ham qo‘llanilmoqda. Ammo, ushbu texnologik taraqqiyot bilan bir qatorda,undan foydalanish natijasida kelib chiqadigan huquqiy javobgarlik masalasi ham tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.
XALQARO HUQUQ VA HUQUQIY MUNOSABATLARNING VUJUDGA KELISHI
Mazkur maqolada xalqaro huquq va xalqaro huquqiy munosabatlarning vujudga kelishi, shakllanishi hamda rivojlanish bosqichlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Xalqaro huquqning paydo bo‘lishi insoniyat tarixida davlatlararo aloqalarning rivojlanishi, siyosiy, iqtisodiy va madaniy munosabatlarning kengayishi bilan uzviy bog‘liq ekanligi asoslab beriladi. Maqolada xalqaro huquq tushunchasi, uning mohiyati va asosiy vazifalari ochib berilib, xalqaro huquq normalarining manbalari hamda ularning huquqiy munosabatlarni tartibga solishdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, xalqaro huquqiy munosabatlarning vujudga kelish shartlari, ushbu munosabatlarning subyektlari va obyektlari, huquq va majburiyatlarning shakllanish mexanizmi tahlil etiladi. Tarixiy misollar asosida xalqaro huquqning qadimgi davrlardan hozirgi zamongacha bo‘lgan rivojlanish jarayoni ko‘rsatib beriladi. Maqola xalqaro huquqning bugungi globallashuv sharoitidagi o‘rni va ahamiyatini ochib berishga qaratilgan bo‘lib, u huquqshunoslik yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar, tadqiqotchilar hamda mazkur sohaga qiziquvchi keng kitobxonlar uchun foydali manba bo‘lib xizmat qiladi.
MODERN TRENDS IN INTERNATIONAL MIGRATION LAW
the growth of international migration has become one of the defining features of globalization. Economic inequality, armed conflicts, demographic imbalances, environmental changes, and political instability have significantly increased the scale and complexity of human mobility. According to the United Nations, the number of international migrants reached approximately 281 million in 2023, accounting for 3.6% of the global population. These developments require effective legal regulation at both international and national levels. This article analyzes modern trends in international migration law, including the strengthening of international cooperation, the human rights–based approach, the securitization of migration, the emergence of climate migration, and the digitalization of migration management. The study also examines the key international legal instruments regulating migration and highlights existing legal gaps, particularly in the protection of climate-displaced persons. The research concludes that international migration law is evolving toward a more comprehensive and coordinated framework aimed at balancing state sovereignty with the protection of migrants’ fundamental rights.
ПРЕДУПРЕЖДЕНИЕ УПОТРЕБЛЕНИЯ НАРКОТИЧЕСКИХ СРЕДСТВ
В послании Президента Республики Узбекистан Шавката Мирзиёева Олий Мажлису и народу Узбекистана от 26 декабря 2025 года внимание также уделялось предупреждению распространения наркотических средств:
THE PHENOMENON OF SUPERIOR BARGAINING POWER IN UZBEKISTAN: LEGAL INNOVATION AND WTO COMPLIANCE STANDARDS
the article provides a comprehensive legal and economic analysis of the "Superior Bargaining Power" (SBP) institute, introduced as a major legal innovation in the new edition of the Law of the Republic of Uzbekistan "On Competition" (2023). The author explores the fundamental conceptual differences between the traditional "Dominant Position" (Article 13) and the newly established "Superior Bargaining Power" (Article 14). The study highlights that while dominance is a structural market category based on horizontal market share, SBP represents a behavioral and relative form of power within specific bilateral contractual relationships. Special attention is paid to the novelty of the SBP institute, which allows for the protection of small and medium-sized enterprises from unfair trading practices by larger contractors who may not necessarily hold a dominant market position. Furthermore, the article justifies the importance of the SBP mechanism in the context of Uzbekistan's strategic goal of accession to the World Trade Organization (WTO). The author argues that SBP regulation directly supports WTO principles of transparency, non-discrimination, and fair market access, as outlined in GATT and RP-181. The research concludes that standardizing SBP criteria is vital for creating a predictable legal environment and a competitive investment climate in Uzbekistan.
ПЕРСПЕКТИВЫ ВНЕДРЕНИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В СИСТЕМУ ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ И ПРАВОСУДИЯ
В данной статье рассматривается трансформация системы государственного управления и правосудия Республики Узбекистан под влиянием технологий искусственного интеллекта (ИИ). На основе анализа Конституции, Стратегии «Узбекистан – 2030», а также недавних указов и постановлений Президента (ПП-358, УП-189), автор исследует правовые механизмы внедрения ИИ. Особое внимание уделяется вопросам минимизации коррупционных факторов, конфликту алгоритмического управления с нормами Закона «Об административных процедурах» и этическим аспектам цифрового правосудия.
УСПЕШНЫЕ МОДЕЛИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ СЛУЖБЫ СИНГАПУРА И ЮЖНОЙ КОРЕИ: ВОЗМОЖНОСТИ АДАПТАЦИИ ДЛЯ УЗБЕКИСТАНА
в данной работе рассматриваются успешные модели государственной службы Сингапура и Южной Кореи, которые характеризуются высокой эффективностью, прозрачностью и инновационным подходом к управлению. Анализируются ключевые элементы этих моделей, такие как система отбора и подготовки кадров, цифровизация государственных услуг, а также стимулы для повышения мотивации и ответственности государственных служащих. Особое внимание уделяется анализу возможностей адаптации данных практик в условиях Узбекистана для оптимизации государственного управления, повышения качества услуг и укрепления доверия граждан к власти. Сделаны рекомендации по поэтапной интеграции передовых международных практик с учетом национальных особенностей Узбекистана
МЕЖДУНАРОДНО-ПРАВОВЫЕ СТАНДАРТЫ И НАЦИОНАЛЬНОЕ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВО РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В СФЕРЕ ПРЕДОТВРАЩЕНИЕ НАСИЛИЯ И ЖЕСТОКОГО ОБРАЩЕНИЯ В ОТНОШЕНИИ ОСУЖДЁННЫХ.
В статье анализируются международно-правовые стандарты и нормы национального законодательства Республики Узбекистан, направленные на предотвращение насилия и жестокого обращения в отношении осуждённых. Рассматриваются понятие и правовая природа насилия, жестокого, бесчеловечного или унижающего достоинство обращения в контексте международного права. Особое внимание уделяется универсальным международным документам и специальным стандартам обращения с осуждёнными, а также механизмам международного контроля за соблюдением прав лиц, лишённых свободы. Исследуются положения Конституции Республики Узбекистан, уголовного и уголовно-исполнительного законодательства, а также практика их применения. На основе проведённого анализа делаются выводы о соотношении международных стандартов и национальных правовых норм в сфере защиты прав осуждённых.
уголовно-исполнительное законодательство
THE IMPACT OF CUSTOMS REGULATION ON THE INTERNATIONAL TRADE AND ATTRACTIVENESS OF INFRASTRUCTURE PROJECTS FOR INTERNATIONAL COMMERCIAL BANKS
the attractiveness of infrastructure projects for international commercial banks largely depends on the stability, predictability, and transparency of the regulatory environment governing cross-border economic activity. Among these regulatory factors, customs regulation plays a particularly important role, as it directly affects the cost, duration, and risk profile of infrastructure projects that rely on imported machinery, construction materials, and advanced technologies. Efficient customs procedures contribute to reduced logistics costs, timely project implementation, and lower operational risks, thereby enhancing project bankability and increasing the likelihood of international financing. Conversely, excessive bureaucracy, regulatory ambiguity, weak institutional coordination, and insufficient digitalization in customs administration may discourage foreign financial institutions and raise the cost of capital. The impact of customs regulation on the attractiveness of infrastructure projects for international commercial banks, combining theoretical analysis with an empirical and institutional assessment of Uzbekistan’s customs system will be carefully analyzed. The study explores how customs performance indicators influence bank risk assessment and financing decisions, evaluates recent customs reforms in Uzbekistan, and identifies remaining structural challenges. Based on international best practices and the specific conditions of Uzbekistan, the article proposes policy recommendations aimed at strengthening customs governance and improving the investment climate for infrastructure financing.
АЙРИМ ХОРИЖИЙ МАМЛАКАТЛАРДА КРЕДИТ МУНОСАБАТЛАРИ СОҲАСИДАГИ ЖИНОЯТЛАР УЧУН ЖАВОБГАРЛИК
Мақолада хорижий мамлакатларда кредит муносабатлари соҳасидаги жиноятлар учун жиноий-ҳуқуқий жавобгарликнинг қиёсий-ҳуқуқий таҳлили амалга оширилган. Германия, МДҲ давлатлари, Россия Федерацияси, Франция, Италия, англо-саксон ҳуқуқ тизими, шунингдек, Осиё давлатлари қонунчилигида кредит муносабатлари соҳасидаги жиноятларини тартибга солиш хусусиятлари ўрганилган. Тадқиқотда кредит олишда ёлғон маълумот тақдим этиш ва молиявий алдовларни жиноят сифатида баҳолашдаги асосий ёндашувлар очиб берилган ҳамда хорижий тажрибани миллий жиноят қонунчилигини такомиллаштиришда қўллаш имкониятлари асосланган.
RAQAMLASHTIRILGAN MA’MURIY PROTSEDURALAR VA HUQUQIY KAFOLATLARNING TRANSFORMATSIYASI
hozirgi vaqtda zamonaviy texnologiyalar shiddat bilan davlat va jamiyatning har bir sohasiga kirib bormoqda. Shu o‘rinda zamonaviy texnologiyalarni joriy etgan holda davlat boshqaruvi apparatini shakllantirish, davlat xizmatlarining deyarli barcha turlarini amalga oshirishdan bir vaqtning o‘zida ham davlat, ham davlat hokimiyatining birdan bir manbai bo‘lgan xalq ham birdek manfaatdor hisoblanadi. Chunki rivojlangan texnologiyalar ko‘plab ishlarni va davlat faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan jarayonlarni ortiqcha vaqt, kuch talab etmagan holda amalga oshirish uchun zamin yaratadi. Sir emaski, hozirgi globallashuv jarayonida zamonaviy texnologiyalardan qurol sifatida foydalanayotgan yoki o‘zlarining buzg‘inchi maqsadlariga erishish yo‘lida foydalanayotgan shaxslarni yo‘q deb bo‘lmaydi. Bu kabi holatlarning tez tez kuzatilishi va samaradorlikka erishish, imkon qadar texno vositalardan unumli foydalanish, yuzaga kelayotgan muammolarni maqbul yechim bilan bartaraf etish kabi davlatning oldida turgan vazifalar shiddat bilan rivojlanayotgan texnologiyalarga moslashishni va texnologik vositalardan foydalanishni huquqiy jihatdan tartibga solishni talab etmoqda.
MA’LUMOTLAR BAZALARI VA OCHIQ MA’LUMOTLAR: FOYDALANISH VA HIMOYA O’RTASIDAGI MUVOZANAT
Hozir ko’p tashkilotlar, davlat idoralari va kompaniyalar o’zlarida bor ma’lumotlarni masalan, aholi ro’yxati, sog’liqni saqlash, transport, ta’lim statistikasini ommaga ochiq qlib qo’ymoqda. Bu ochiq ma’lumotlar open data deb ataladi. Bunday ochiq ma’lumotlarni iloji boricha ko’proq odam foydalanadi,yangi g’oyalar, dasturlash xizmatlaridan foydalanadi va natijada jamiyat rivojlanadi. Himoya maxfiylik va xavsizlikka keladigan bo’lsak, hech kimning hayotiga putur yetkazmaslik ma’lumotlarni o’g’irlamaslik, no’tog’ri qo’lga tushmaslik,odamlarni diskriminatsiyaga uchramaslikni aytishimiz mumkin.
YURIDIK KASBNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI: SUN’IY INTELLEKT ADVOKAT ROLINI QANDAY O‘ZGARTIRMOQDA
ushbu maqola yuridik kasbning raqamli transformatsiyasi jarayonida sun’iy intellektning (SI) advokat roli va amaliyotiga ta’sirini chuqur tahlil qiladi. SI texnologiyalarining huquqshunoslikka integratsiyalashuvi jarayonlarni optimallashtirish, samaradorlikni oshirish va advokatlar faoliyatining mazmunini tubdan o‘zgartirish salohiyatiga ega ekanligi ko‘rsatilgan. Maqolada SI ning asosiy tushunchalari, huquqiy tadqiqotlar, hujjatlarni tahlil qilish va bashoratli yurisprudensiyada qo‘llanishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, advokatlardan talab qilinadigan yangi ko‘nikmalar, kasbiy o‘sish imkoniyatlari hamda SI ni yuridik kasbga integratsiyalashning axloqiy, huquqiy va ijtimoiy muammolari muhokama qilinadi. Kelajakdagi inson-SI hamkorligi modellari va tartibga solish zarurati bo‘yicha tavsiyalar ilgari suriladi, O‘zbekistonda advokatura sohasidagi raqamlashtirish tashabbuslari tahlil qilinadi.
SUN’IY INTELLEKT VA KATTA MA’LUMOTLARDAN FOYDALANGAN HOLDA O‘ZBEKISTON QONUNCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH
ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) va katta ma’lumotlar (Big Data) texnologiyalarining O‘zbekiston qonunchiligini takomillashtirishdagi roli va imkoniyatlari tahlil qilinadi. Maqolada SI va katta ma’lumotlardan foydalanish orqali qonunlarni ishlab chiqish, amaldagi qonunlarni takomillashtirish, sud tizimini optimallashtirish va fuqarolarga xizmat ko‘rsatishni samarali tashkil etish usullari ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, texnologiyalarni qo‘llashning amaliy imkoniyatlari, xavf va muammolari ham muhokama qilinadi.
SMART-SHARTNOMALAR VA ULARNING HUQUQIY KUCHI: O‘ZBEKISTON VA XALQARO TAJRIBA (O‘ZBEKISTONDA SMART-SHARTNOMALARNING HUQUQIY MAQOMINI O‘RGANISH, YEI VA SINGAPURDA)
ushbu akademik ish O‘zbekistonda smart-shartnomalarning huquqiy maqomini chuqur tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, uning qonunchilik asoslarini, mavjud muammolarni va rivojlanish istiqbollarini o‘rganadi. Maqolada smart-shartnomalarning texnologik mohiyati va afzalliklari ochib beriladi, O‘zbekistonning amaldagi shartnoma huquqi bilan aloqadorlik darajasi baholanadi. Xalqaro tajriba, xususan, Yevropa Ittifoqi va Singapur yondashuvlari qiyosiy tahlil qilinadi, bu esa O‘zbekiston uchun mos keladigan huquqiy yechimlarni topishga yordam beradi. Tadqiqot smart-shartnomalarni keng joriy etish uchun zarur bo‘lgan qonunchilik islohotlari bo‘yicha tavsiyalar beradi.
O‘ZBEKISTON SUD TIZIMI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA LEGALTECH PLATFORMALARI VA SUN’IY INTELLEKTNING ROLI
ushbu tadqiqot O‘zbekiston sud tizimining samaradorligini oshirishda LegalTech platformalari va sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining potensial rolini har tomonlama o‘rganadi. Maqolada O‘zbekistondagi sud-huquq islohotlarining hozirgi holati tahlil qilinib, mavjud raqamlashtirish tashabbuslari va ularning samaradorligini oshirish zaruriyati ko‘rsatiladi. LegalTech va SI ning huquqiy sohadagi nazariy asoslari va qo‘llanish sohalari atroflicha yoritiladi. Shuningdek, ushbu texnologiyalarni milliy sud tizimiga integratsiya qilishning afzalliklari, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan to‘siqlar (huquqiy, texnik, kadrlar bilan bog‘liq) va ularni bartaraf etish yo‘llari muhokama qilinadi. Xorijiy tajribalar tahlili asosida O‘zbekiston uchun adaptatsiya mexanizmlari taklif etiladi. Tadqiqot sud tizimini raqamlashtirish orqali adolatga erishishni soddalashtirish, shaffoflikni oshirish va sud mustaqilligini mustahkamlash bo‘yicha strategik tavsiyalar va siyosiy choralar bilan yakunlanadi.
YURIDIK MA’LUMOTLARNING RAQAMLI XAVFSIZLIGI VA KIBERTAHDIDLAR
ushbu maqola yuridik tashkilotlar,advakatlik buyrolari,sud organlari va boshqa huquqiy subyektlar faoliyatida raqamli ma’lumotlarni himoya qilishning dolzarbligi tahlil qilinadi. Raqamli tizimlarning kengayishi bilan birga kibertahdidlar, xususan ma’lumotlar o’g’rilash, ruxsatsiz kirish, fishing, zararli dasturlar va ichki xodimlar tomonidan sodir etilishi mumkin bolgan xavflar kuchaygan. Maqola yuridik ma’lumotlar uchun xavfsizligi protokollar, shifrlash mexanizmlari, foydalanuvchi autentifikatsiya va xavfsizlik siyosatining amaliy ahamyatini ko’rsatib beradi. Ushbu maqolada yuridik ma’lumotlarning raqamli xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy mexanizmlari, kibertahdidlarning turlari va ularning huquqiy jarayonlarga ta’siri chuqur tahlil qilinadi. Raqamli tizimlar keng qo‘llanilayotgan hozirgi davrda ma’lumotlar bazalariga ruxsatsiz kirish, kiberhujumlar, fishing, zararli dasturiy vositalar, shaxsga doir ma’lumotlarning sizib chiqishi kabi xavflar keskin oshgani ta’kidlanadi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining axborot xavfsizligi bo‘yicha amaldagi qonunlari, xalqaro standartlar hamda kiberxavfsizlik strategiyalarining yuridik jarayonlarni himoyalashdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, tashkilotlar uchun texnik, tashkiliy va huquqiy choralarni uyg‘un qo‘llash, xodimlar malakasini oshirish, kiberhujumlarni erta aniqlash va oldini olish mexanizmlarini kuchaytirish bo‘yicha takliflar beriladi.
Asadulloxon To`xtaxo`ja o`g`li Musaxonov
ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasi sud-huquq tizimiga innovatsion texnologiyalar, xususan, LegalTech platformalari va sun’iy intellekt (SI) vositalarini integratsiya qilishning huquqiy va amaliy ahamiyatini tahlil qiladi. Tizimni raqamlashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar, «E-sud» tizimining joriy etilishi, sud hujjatlarini avtomatlashtirilgan tayyorlash dasturlari va normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish platformalarining afzalliklari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot sud jarayonlarida shaffoflik, tezkorlik va odil sudlovga erishish darajasini oshirishda ushbu texnologiyalarning transformatsion rolini ko‘rsatadi. Shuningdek, SI ni joriy etishdagi axloqiy me’yorlar, ma’lumotlar xavfsizligi va inson nazorati zaruriyati kabi dolzarb muammolar ham muhokama qilinadi.
Ashyo va hujjatlarni ko‘zdan kechirish va xatlash tushunchasi jinoyat-protsessual, ma’muriy huquqbuzarlik va fuqarolik-protsessual normalarda mavjud, lekin mazmunan umumiy tamoyillar bir xil bo‘lib, ko‘zdan kechirish va xatlash — bu vakolatli organ tomonidan huquqbuzarlik yoki jinoyatga aloqador bo‘lgan ashyoviy dalillar, hujjatlar yoki boshqa buyumlarni aniqlab, sanab, rasmiy tartibda qayd etib, ularning butligini ta’minlash uchun vaqtincha olib qo‘yish yoki saqlashga topshirish jarayoni hisoblanadi.
QO‘RIQLANADIGAN OBYEKTLAR INFRATUZILMASI KIBERXAVFSIZLIGINING ZAMONAVIY-NAZARIY YONDASHUVLARI VA TAMOYILLARI
ushbu maqolada qo‘riqlanadigan obyektlar infratuzilmasining kiberxavfsizligi bo‘yicha zamonaviy nazariy yondashuvlar va tamoyillar tahlil qilinadi. Kiberxavfsizlik sohasidagi dolzarb muammolar, xavf-xatarlar va ularning oldini olishga qaratilgan strategiyalar ko‘rib chiqilib, korxona va davlat obyektlari infratuzilmasini himoya qilishda amaliy tavsiyalar beriladi. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va xalqaro tajribalar asosida himoya mexanizmlarining samaradorligini oshirish yo‘llari ko‘rsatib o‘tiladi.
RAQAMLI MULK FUQAROLIK HUQUQIY MUNOSABAT OBYEKTI BO‘LA OLADIMI?
Maqolada raqamli mulkning huquqiy tabiatini aniqlash, uning fuqarolik huquqi obyekti sifatida tan olinishi masalalari tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, kripto-aktivlar, NFTlar, metaversiya obyektlari, domen nomlari va boshqa raqamli aktivlarning ko‘payishi milliy va xalqaro huquq tizimlarida yangi yondashuvlar zaruratini tug‘dirayotgani ko‘rsatib o‘tiladi. Muallif Qozog‘iston, Rossiya, AQSh va Shveytsariya normativ tajribasini tahlil qilgan holda, raqamli mulkning turlicha talqin qilinishi uni huquqiy muomalaga to‘liq kiritishni murakkablashtirayotganini asoslaydi. Shuningdek, O‘zbekistonning “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va 2018-yil 3-iyuldagi Prezident qarori mazmunidan kelib chiqib, mamlakatda kripto-aktivlar mulkiy huquq sifatida tan olinayotgani, biroq ushbu sohada huquqiy mexanizmlar to‘liq shakllanmagani yoritiladi. Muallif raqamli mulkning gibrid – moddiy bo‘lmagan, lekin qiymatga ega bo‘lgan obyekt sifatidagi xususiyati sabab fuqarolik huquqi tizimiga integratsiyalash jarayonida ko‘plab konseptual va amaliy muammolar mavjudligini ko‘rsatadi.
O‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY SIYOSAT YURITISH TAMOYILLARI VA AHOLIGA KO‘RSATILAYOTGAN IJTMOIY YORDAMLAR
Ushbu maqolada davlatimizda aholining turli ijtimoiy guruhlarini, jumladan, aholining ijtimoiy jihatdan muhtoj qatlamlarini moddiy qo‘llab-quvvatlash maqsadida ularga ijtimoiy ta’minot xizmatlarini ko‘rsatish, daromadlarini oshirish hamda turmush darajasini yaxshilashning iqtisodiy mexanizmini takomillashtirish maqsadida ijtimoiy siyosat yuritish tamoyillari haqida to‘xtalib o‘tamiz. Shuningdek, hozirda O‘zbekistonda aholiga, ya’ni ijtimoiy tomondan yordamga muhtoj qatlamlarga, yoshlarga ko‘rsatilayotgan ijtimoiy yordamlar va uning natijasida jamiyatda bo‘layotgan o‘zgarishlarni ko‘rib chiqamiz.
XALQARO XUSUSIY HUQUQ SUBYEKTLARI. DAVLAT VA XALQARO TASHKILOTLARNING XALQARO TASHKILOTLARNING XALQARO XUSUSIY HUQUQ SUBYEKTI SIFATIDAGI MAQOMI. RAQAMLI SUBYEKTLARNING MAQOMI VA SHAXSIY QONUNINI BELGILASH MUAMMOLARI
Maqolada xalqaro xususiy huquq subyektlari, davlatlar va xalqaro tashkilotlarning huquqiy maqomi hamda raqamli subyektlarning shaxsiy qonunini belgilash muammolari tadqiq etilgan. Tadqiqotda sunʼiy intellekt, avtonomli algoritmlar va blokcheyn platformalarining huquqiy subyektlik maqomi hamda raqamli transnatsional munosabatlarda shaxsiy qonun qoʻllashning kollizion-huquqiy muammolari, raqamli texnologiyalarning huquqiy tartibga solinishi milliy qonunchilik va xalqaro hujjatlar asosida nazariy va amaliy nuqtai nazardan tahlil qilingan.
MOLIYAVIY JINOYATLAR NATIJASIDA IQTISODIY ISHONCHNING PASAYISHI VA MILLIY BARQARORLIKKA XAVF
Maqolada moliyaviy jinoyatlarning iqtisodiy ishonch va milliy barqarorlikka salbiy ta’siri tahlil qilingan. Institutsional nazariya asosida ishonchning “ko‘rinmas kapital” sifatidagi roli yoritilgan. Livan, Albaniya va O‘zbekiston misolida ushbu jinoyatlarning halokatli ijtimoiy-siyosiy oqibatlari qiyosiy o‘rganilgan.
HUQUQIY SOHADA BIOMETRIK TEXNOLOGIYALAR: O‘ZBEKISTON MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH QONUNCHILIGI VA YAPONIYA TAJRIBASI TAHLILI
biometrik texnologiyalar (barmoq izi, yuzni tanish, ko‘z to‘r pardasini skanerlash va boshqalar) O‘zbekistonda va butun dunyoda tez sur'atlar bilan kengayib bormoqda.Bbu esa maxfiylik va ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha jiddiy savollarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqola O‘zbekistonda biometrik ma’lumotlarni qayta ishlashni tartibga solishni “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi O‘RQ-547-sonli Qonun (2019) doirasida ko‘rib chiqadi va Yaponiya «Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish to‘g‘risida»gi qonuni (Act on the Protection of Personal Information, qisqartirilgan - APPI ) bilan boshqariladigan ancha shakllangan tizim bilan taqqoslaydi. Qiyosiy-huquqiy tahlil va rasmiy manbalardan foydalangan holda, tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, har ikki mamlakat ham biometrik ma’lumotlarni aniq rozilik va xatarlarni baholashni talab qiluvchi maxsus toifa sifatida qaraydi. Biroq, O‘zbekistonning tartibga solish tizimi umumiy xarakterdagi normalardan iboratligi uchun hali boshlang‘ich bosqichda. Yaponiya esa Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish komissiyasi (Personal Protection Comission, qisqartmasi - PPC) tomonidan ishlab chiqilgan batafsil ko‘rsatmalarni taqdim etadi va sun'iy intellektga asoslangan biometrik xatarlarni bartaraf etish uchun 2025-yilgi o‘zgartirishlarga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Muhokamada O‘zbekistonda ijro etish va aniqlikdagi bo‘shliqlar yoritiladi va shaxsiy taklif va tavsiyalar bilan yakunlanadi.
BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASI: ASOSIY TAMOYILLAR, AFZALLIKLAR VA HUQUQDA QO‘LLANILISH
ushbu maqolada blokcheyn texnologiyasining asosiy tamoyillari, ishlash mexanizmlari va huquqiy sohalarda qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda blokcheynning markazlashtirilmagan tuzilmasi, ma’lumotlar xavfsizligi va shaffoflikni ta’minlashdagi roli, shuningdek, Proof-of-Work va Proof-of-Stake konsensus mexanizmlarining ahamiyati yoritilgan. Maqolada blokcheyn texnologiyasining sog‘liqni saqlash, ta’lim, logistika va davlat boshqaruvida qo‘llanishi hamda Yevropa Ittifoqi, Shveytsariya, Hindiston, Portugaliya va Estoniya tajribalari asosida huquqiy tartibga solish masalalari tahlil qilingan. Natijada blokcheyn huquqiy jarayonlarda ishonchlilik va shaffoflikni oshiruvchi muhim texnologiya ekanligi asoslab berilgan.