Law, policy and society – Правo, пoлитика и oбществo - Huquq, siyosat va jamiyat
THE IMPACT OF CUSTOMS REGULATION ON THE INTERNATIONAL TRADE AND ATTRACTIVENESS OF INFRASTRUCTURE PROJECTS FOR INTERNATIONAL COMMERCIAL BANKS
the attractiveness of infrastructure projects for international commercial banks largely depends on the stability, predictability, and transparency of the regulatory environment governing cross-border economic activity. Among these regulatory factors, customs regulation plays a particularly important role, as it directly affects the cost, duration, and risk profile of infrastructure projects that rely on imported machinery, construction materials, and advanced technologies. Efficient customs procedures contribute to reduced logistics costs, timely project implementation, and lower operational risks, thereby enhancing project bankability and increasing the likelihood of international financing. Conversely, excessive bureaucracy, regulatory ambiguity, weak institutional coordination, and insufficient digitalization in customs administration may discourage foreign financial institutions and raise the cost of capital. The impact of customs regulation on the attractiveness of infrastructure projects for international commercial banks, combining theoretical analysis with an empirical and institutional assessment of Uzbekistan’s customs system will be carefully analyzed. The study explores how customs performance indicators influence bank risk assessment and financing decisions, evaluates recent customs reforms in Uzbekistan, and identifies remaining structural challenges. Based on international best practices and the specific conditions of Uzbekistan, the article proposes policy recommendations aimed at strengthening customs governance and improving the investment climate for infrastructure financing.
АЙРИМ ХОРИЖИЙ МАМЛАКАТЛАРДА КРЕДИТ МУНОСАБАТЛАРИ СОҲАСИДАГИ ЖИНОЯТЛАР УЧУН ЖАВОБГАРЛИК
Мақолада хорижий мамлакатларда кредит муносабатлари соҳасидаги жиноятлар учун жиноий-ҳуқуқий жавобгарликнинг қиёсий-ҳуқуқий таҳлили амалга оширилган. Германия, МДҲ давлатлари, Россия Федерацияси, Франция, Италия, англо-саксон ҳуқуқ тизими, шунингдек, Осиё давлатлари қонунчилигида кредит муносабатлари соҳасидаги жиноятларини тартибга солиш хусусиятлари ўрганилган. Тадқиқотда кредит олишда ёлғон маълумот тақдим этиш ва молиявий алдовларни жиноят сифатида баҳолашдаги асосий ёндашувлар очиб берилган ҳамда хорижий тажрибани миллий жиноят қонунчилигини такомиллаштиришда қўллаш имкониятлари асосланган.
RAQAMLASHTIRILGAN MA’MURIY PROTSEDURALAR VA HUQUQIY KAFOLATLARNING TRANSFORMATSIYASI
hozirgi vaqtda zamonaviy texnologiyalar shiddat bilan davlat va jamiyatning har bir sohasiga kirib bormoqda. Shu o‘rinda zamonaviy texnologiyalarni joriy etgan holda davlat boshqaruvi apparatini shakllantirish, davlat xizmatlarining deyarli barcha turlarini amalga oshirishdan bir vaqtning o‘zida ham davlat, ham davlat hokimiyatining birdan bir manbai bo‘lgan xalq ham birdek manfaatdor hisoblanadi. Chunki rivojlangan texnologiyalar ko‘plab ishlarni va davlat faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan jarayonlarni ortiqcha vaqt, kuch talab etmagan holda amalga oshirish uchun zamin yaratadi. Sir emaski, hozirgi globallashuv jarayonida zamonaviy texnologiyalardan qurol sifatida foydalanayotgan yoki o‘zlarining buzg‘inchi maqsadlariga erishish yo‘lida foydalanayotgan shaxslarni yo‘q deb bo‘lmaydi. Bu kabi holatlarning tez tez kuzatilishi va samaradorlikka erishish, imkon qadar texno vositalardan unumli foydalanish, yuzaga kelayotgan muammolarni maqbul yechim bilan bartaraf etish kabi davlatning oldida turgan vazifalar shiddat bilan rivojlanayotgan texnologiyalarga moslashishni va texnologik vositalardan foydalanishni huquqiy jihatdan tartibga solishni talab etmoqda.
MA’LUMOTLAR BAZALARI VA OCHIQ MA’LUMOTLAR: FOYDALANISH VA HIMOYA O’RTASIDAGI MUVOZANAT
Hozir ko’p tashkilotlar, davlat idoralari va kompaniyalar o’zlarida bor ma’lumotlarni masalan, aholi ro’yxati, sog’liqni saqlash, transport, ta’lim statistikasini ommaga ochiq qlib qo’ymoqda. Bu ochiq ma’lumotlar open data deb ataladi. Bunday ochiq ma’lumotlarni iloji boricha ko’proq odam foydalanadi,yangi g’oyalar, dasturlash xizmatlaridan foydalanadi va natijada jamiyat rivojlanadi. Himoya maxfiylik va xavsizlikka keladigan bo’lsak, hech kimning hayotiga putur yetkazmaslik ma’lumotlarni o’g’irlamaslik, no’tog’ri qo’lga tushmaslik,odamlarni diskriminatsiyaga uchramaslikni aytishimiz mumkin.
YURIDIK KASBNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI: SUN’IY INTELLEKT ADVOKAT ROLINI QANDAY O‘ZGARTIRMOQDA
ushbu maqola yuridik kasbning raqamli transformatsiyasi jarayonida sun’iy intellektning (SI) advokat roli va amaliyotiga ta’sirini chuqur tahlil qiladi. SI texnologiyalarining huquqshunoslikka integratsiyalashuvi jarayonlarni optimallashtirish, samaradorlikni oshirish va advokatlar faoliyatining mazmunini tubdan o‘zgartirish salohiyatiga ega ekanligi ko‘rsatilgan. Maqolada SI ning asosiy tushunchalari, huquqiy tadqiqotlar, hujjatlarni tahlil qilish va bashoratli yurisprudensiyada qo‘llanishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, advokatlardan talab qilinadigan yangi ko‘nikmalar, kasbiy o‘sish imkoniyatlari hamda SI ni yuridik kasbga integratsiyalashning axloqiy, huquqiy va ijtimoiy muammolari muhokama qilinadi. Kelajakdagi inson-SI hamkorligi modellari va tartibga solish zarurati bo‘yicha tavsiyalar ilgari suriladi, O‘zbekistonda advokatura sohasidagi raqamlashtirish tashabbuslari tahlil qilinadi.
SUN’IY INTELLEKT VA KATTA MA’LUMOTLARDAN FOYDALANGAN HOLDA O‘ZBEKISTON QONUNCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH
ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) va katta ma’lumotlar (Big Data) texnologiyalarining O‘zbekiston qonunchiligini takomillashtirishdagi roli va imkoniyatlari tahlil qilinadi. Maqolada SI va katta ma’lumotlardan foydalanish orqali qonunlarni ishlab chiqish, amaldagi qonunlarni takomillashtirish, sud tizimini optimallashtirish va fuqarolarga xizmat ko‘rsatishni samarali tashkil etish usullari ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, texnologiyalarni qo‘llashning amaliy imkoniyatlari, xavf va muammolari ham muhokama qilinadi.
SMART-SHARTNOMALAR VA ULARNING HUQUQIY KUCHI: O‘ZBEKISTON VA XALQARO TAJRIBA (O‘ZBEKISTONDA SMART-SHARTNOMALARNING HUQUQIY MAQOMINI O‘RGANISH, YEI VA SINGAPURDA)
ushbu akademik ish O‘zbekistonda smart-shartnomalarning huquqiy maqomini chuqur tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, uning qonunchilik asoslarini, mavjud muammolarni va rivojlanish istiqbollarini o‘rganadi. Maqolada smart-shartnomalarning texnologik mohiyati va afzalliklari ochib beriladi, O‘zbekistonning amaldagi shartnoma huquqi bilan aloqadorlik darajasi baholanadi. Xalqaro tajriba, xususan, Yevropa Ittifoqi va Singapur yondashuvlari qiyosiy tahlil qilinadi, bu esa O‘zbekiston uchun mos keladigan huquqiy yechimlarni topishga yordam beradi. Tadqiqot smart-shartnomalarni keng joriy etish uchun zarur bo‘lgan qonunchilik islohotlari bo‘yicha tavsiyalar beradi.
O‘ZBEKISTON SUD TIZIMI SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA LEGALTECH PLATFORMALARI VA SUN’IY INTELLEKTNING ROLI
ushbu tadqiqot O‘zbekiston sud tizimining samaradorligini oshirishda LegalTech platformalari va sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining potensial rolini har tomonlama o‘rganadi. Maqolada O‘zbekistondagi sud-huquq islohotlarining hozirgi holati tahlil qilinib, mavjud raqamlashtirish tashabbuslari va ularning samaradorligini oshirish zaruriyati ko‘rsatiladi. LegalTech va SI ning huquqiy sohadagi nazariy asoslari va qo‘llanish sohalari atroflicha yoritiladi. Shuningdek, ushbu texnologiyalarni milliy sud tizimiga integratsiya qilishning afzalliklari, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan to‘siqlar (huquqiy, texnik, kadrlar bilan bog‘liq) va ularni bartaraf etish yo‘llari muhokama qilinadi. Xorijiy tajribalar tahlili asosida O‘zbekiston uchun adaptatsiya mexanizmlari taklif etiladi. Tadqiqot sud tizimini raqamlashtirish orqali adolatga erishishni soddalashtirish, shaffoflikni oshirish va sud mustaqilligini mustahkamlash bo‘yicha strategik tavsiyalar va siyosiy choralar bilan yakunlanadi.
YURIDIK MA’LUMOTLARNING RAQAMLI XAVFSIZLIGI VA KIBERTAHDIDLAR
ushbu maqola yuridik tashkilotlar,advakatlik buyrolari,sud organlari va boshqa huquqiy subyektlar faoliyatida raqamli ma’lumotlarni himoya qilishning dolzarbligi tahlil qilinadi. Raqamli tizimlarning kengayishi bilan birga kibertahdidlar, xususan ma’lumotlar o’g’rilash, ruxsatsiz kirish, fishing, zararli dasturlar va ichki xodimlar tomonidan sodir etilishi mumkin bolgan xavflar kuchaygan. Maqola yuridik ma’lumotlar uchun xavfsizligi protokollar, shifrlash mexanizmlari, foydalanuvchi autentifikatsiya va xavfsizlik siyosatining amaliy ahamyatini ko’rsatib beradi. Ushbu maqolada yuridik ma’lumotlarning raqamli xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy mexanizmlari, kibertahdidlarning turlari va ularning huquqiy jarayonlarga ta’siri chuqur tahlil qilinadi. Raqamli tizimlar keng qo‘llanilayotgan hozirgi davrda ma’lumotlar bazalariga ruxsatsiz kirish, kiberhujumlar, fishing, zararli dasturiy vositalar, shaxsga doir ma’lumotlarning sizib chiqishi kabi xavflar keskin oshgani ta’kidlanadi. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining axborot xavfsizligi bo‘yicha amaldagi qonunlari, xalqaro standartlar hamda kiberxavfsizlik strategiyalarining yuridik jarayonlarni himoyalashdagi o‘rni yoritiladi. Shuningdek, tashkilotlar uchun texnik, tashkiliy va huquqiy choralarni uyg‘un qo‘llash, xodimlar malakasini oshirish, kiberhujumlarni erta aniqlash va oldini olish mexanizmlarini kuchaytirish bo‘yicha takliflar beriladi.
Asadulloxon To`xtaxo`ja o`g`li Musaxonov
ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasi sud-huquq tizimiga innovatsion texnologiyalar, xususan, LegalTech platformalari va sun’iy intellekt (SI) vositalarini integratsiya qilishning huquqiy va amaliy ahamiyatini tahlil qiladi. Tizimni raqamlashtirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar, «E-sud» tizimining joriy etilishi, sud hujjatlarini avtomatlashtirilgan tayyorlash dasturlari va normativ-huquqiy hujjatlarni tahlil qilish platformalarining afzalliklari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot sud jarayonlarida shaffoflik, tezkorlik va odil sudlovga erishish darajasini oshirishda ushbu texnologiyalarning transformatsion rolini ko‘rsatadi. Shuningdek, SI ni joriy etishdagi axloqiy me’yorlar, ma’lumotlar xavfsizligi va inson nazorati zaruriyati kabi dolzarb muammolar ham muhokama qilinadi.
Ashyo va hujjatlarni ko‘zdan kechirish va xatlash tushunchasi jinoyat-protsessual, ma’muriy huquqbuzarlik va fuqarolik-protsessual normalarda mavjud, lekin mazmunan umumiy tamoyillar bir xil bo‘lib, ko‘zdan kechirish va xatlash — bu vakolatli organ tomonidan huquqbuzarlik yoki jinoyatga aloqador bo‘lgan ashyoviy dalillar, hujjatlar yoki boshqa buyumlarni aniqlab, sanab, rasmiy tartibda qayd etib, ularning butligini ta’minlash uchun vaqtincha olib qo‘yish yoki saqlashga topshirish jarayoni hisoblanadi.
QO‘RIQLANADIGAN OBYEKTLAR INFRATUZILMASI KIBERXAVFSIZLIGINING ZAMONAVIY-NAZARIY YONDASHUVLARI VA TAMOYILLARI
ushbu maqolada qo‘riqlanadigan obyektlar infratuzilmasining kiberxavfsizligi bo‘yicha zamonaviy nazariy yondashuvlar va tamoyillar tahlil qilinadi. Kiberxavfsizlik sohasidagi dolzarb muammolar, xavf-xatarlar va ularning oldini olishga qaratilgan strategiyalar ko‘rib chiqilib, korxona va davlat obyektlari infratuzilmasini himoya qilishda amaliy tavsiyalar beriladi. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va xalqaro tajribalar asosida himoya mexanizmlarining samaradorligini oshirish yo‘llari ko‘rsatib o‘tiladi.
RAQAMLI MULK FUQAROLIK HUQUQIY MUNOSABAT OBYEKTI BO‘LA OLADIMI?
Maqolada raqamli mulkning huquqiy tabiatini aniqlash, uning fuqarolik huquqi obyekti sifatida tan olinishi masalalari tahlil qilinadi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi, kripto-aktivlar, NFTlar, metaversiya obyektlari, domen nomlari va boshqa raqamli aktivlarning ko‘payishi milliy va xalqaro huquq tizimlarida yangi yondashuvlar zaruratini tug‘dirayotgani ko‘rsatib o‘tiladi. Muallif Qozog‘iston, Rossiya, AQSh va Shveytsariya normativ tajribasini tahlil qilgan holda, raqamli mulkning turlicha talqin qilinishi uni huquqiy muomalaga to‘liq kiritishni murakkablashtirayotganini asoslaydi. Shuningdek, O‘zbekistonning “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi va 2018-yil 3-iyuldagi Prezident qarori mazmunidan kelib chiqib, mamlakatda kripto-aktivlar mulkiy huquq sifatida tan olinayotgani, biroq ushbu sohada huquqiy mexanizmlar to‘liq shakllanmagani yoritiladi. Muallif raqamli mulkning gibrid – moddiy bo‘lmagan, lekin qiymatga ega bo‘lgan obyekt sifatidagi xususiyati sabab fuqarolik huquqi tizimiga integratsiyalash jarayonida ko‘plab konseptual va amaliy muammolar mavjudligini ko‘rsatadi.
O‘ZBEKISTONDA IJTIMOIY SIYOSAT YURITISH TAMOYILLARI VA AHOLIGA KO‘RSATILAYOTGAN IJTMOIY YORDAMLAR
Ushbu maqolada davlatimizda aholining turli ijtimoiy guruhlarini, jumladan, aholining ijtimoiy jihatdan muhtoj qatlamlarini moddiy qo‘llab-quvvatlash maqsadida ularga ijtimoiy ta’minot xizmatlarini ko‘rsatish, daromadlarini oshirish hamda turmush darajasini yaxshilashning iqtisodiy mexanizmini takomillashtirish maqsadida ijtimoiy siyosat yuritish tamoyillari haqida to‘xtalib o‘tamiz. Shuningdek, hozirda O‘zbekistonda aholiga, ya’ni ijtimoiy tomondan yordamga muhtoj qatlamlarga, yoshlarga ko‘rsatilayotgan ijtimoiy yordamlar va uning natijasida jamiyatda bo‘layotgan o‘zgarishlarni ko‘rib chiqamiz.
XALQARO XUSUSIY HUQUQ SUBYEKTLARI. DAVLAT VA XALQARO TASHKILOTLARNING XALQARO TASHKILOTLARNING XALQARO XUSUSIY HUQUQ SUBYEKTI SIFATIDAGI MAQOMI. RAQAMLI SUBYEKTLARNING MAQOMI VA SHAXSIY QONUNINI BELGILASH MUAMMOLARI
Maqolada xalqaro xususiy huquq subyektlari, davlatlar va xalqaro tashkilotlarning huquqiy maqomi hamda raqamli subyektlarning shaxsiy qonunini belgilash muammolari tadqiq etilgan. Tadqiqotda sunʼiy intellekt, avtonomli algoritmlar va blokcheyn platformalarining huquqiy subyektlik maqomi hamda raqamli transnatsional munosabatlarda shaxsiy qonun qoʻllashning kollizion-huquqiy muammolari, raqamli texnologiyalarning huquqiy tartibga solinishi milliy qonunchilik va xalqaro hujjatlar asosida nazariy va amaliy nuqtai nazardan tahlil qilingan.
MOLIYAVIY JINOYATLAR NATIJASIDA IQTISODIY ISHONCHNING PASAYISHI VA MILLIY BARQARORLIKKA XAVF
Maqolada moliyaviy jinoyatlarning iqtisodiy ishonch va milliy barqarorlikka salbiy ta’siri tahlil qilingan. Institutsional nazariya asosida ishonchning “ko‘rinmas kapital” sifatidagi roli yoritilgan. Livan, Albaniya va O‘zbekiston misolida ushbu jinoyatlarning halokatli ijtimoiy-siyosiy oqibatlari qiyosiy o‘rganilgan.
HUQUQIY SOHADA BIOMETRIK TEXNOLOGIYALAR: O‘ZBEKISTON MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH QONUNCHILIGI VA YAPONIYA TAJRIBASI TAHLILI
biometrik texnologiyalar (barmoq izi, yuzni tanish, ko‘z to‘r pardasini skanerlash va boshqalar) O‘zbekistonda va butun dunyoda tez sur'atlar bilan kengayib bormoqda.Bbu esa maxfiylik va ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha jiddiy savollarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqola O‘zbekistonda biometrik ma’lumotlarni qayta ishlashni tartibga solishni “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi O‘RQ-547-sonli Qonun (2019) doirasida ko‘rib chiqadi va Yaponiya «Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish to‘g‘risida»gi qonuni (Act on the Protection of Personal Information, qisqartirilgan - APPI ) bilan boshqariladigan ancha shakllangan tizim bilan taqqoslaydi. Qiyosiy-huquqiy tahlil va rasmiy manbalardan foydalangan holda, tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, har ikki mamlakat ham biometrik ma’lumotlarni aniq rozilik va xatarlarni baholashni talab qiluvchi maxsus toifa sifatida qaraydi. Biroq, O‘zbekistonning tartibga solish tizimi umumiy xarakterdagi normalardan iboratligi uchun hali boshlang‘ich bosqichda. Yaponiya esa Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish komissiyasi (Personal Protection Comission, qisqartmasi - PPC) tomonidan ishlab chiqilgan batafsil ko‘rsatmalarni taqdim etadi va sun'iy intellektga asoslangan biometrik xatarlarni bartaraf etish uchun 2025-yilgi o‘zgartirishlarga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Muhokamada O‘zbekistonda ijro etish va aniqlikdagi bo‘shliqlar yoritiladi va shaxsiy taklif va tavsiyalar bilan yakunlanadi.
BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASI: ASOSIY TAMOYILLAR, AFZALLIKLAR VA HUQUQDA QO‘LLANILISH
ushbu maqolada blokcheyn texnologiyasining asosiy tamoyillari, ishlash mexanizmlari va huquqiy sohalarda qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda blokcheynning markazlashtirilmagan tuzilmasi, ma’lumotlar xavfsizligi va shaffoflikni ta’minlashdagi roli, shuningdek, Proof-of-Work va Proof-of-Stake konsensus mexanizmlarining ahamiyati yoritilgan. Maqolada blokcheyn texnologiyasining sog‘liqni saqlash, ta’lim, logistika va davlat boshqaruvida qo‘llanishi hamda Yevropa Ittifoqi, Shveytsariya, Hindiston, Portugaliya va Estoniya tajribalari asosida huquqiy tartibga solish masalalari tahlil qilingan. Natijada blokcheyn huquqiy jarayonlarda ishonchlilik va shaffoflikni oshiruvchi muhim texnologiya ekanligi asoslab berilgan.
УКРЕПЛЕНИЕ СТРАТЕГИЧЕСКОГО ПАРТНЁРСТВА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН И РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН: ИТОГИ ПЕРЕГОВОРОВ НА ВЫСШЕМ УРОВНЕ
Сотрудничество Республики Узбекистан и Республики Казахстан является одним из ключевых факторов устойчивого развития Центральной Азии. Две страны объединяют общая история, культурная близость, а также совпадающие интересы в вопросах региональной безопасности, экономической интеграции и устойчивого развития. Государственный визит Президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева в Узбекистан и его переговоры с Президентом Республики Узбекистан Шавкатом Мирзиёевым ознаменовали новый этап в укреплении стратегического партнёрства и союзнических отношений.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA TA’LIM SOHALARI VA YO‘NALISHLARIGA MOS HUQUQIY FANLARNI JORIY ETISH
maqolada O‘zbekiston Respublikasining oliy ta’lim tizimida ta’lim sohalari va yo‘nalishlariga mos huquqiy fanlarni joriy etish zarurati, ularning ijtimoiy-huquqiy ahamiyati hamda xorijiy tajribalar tahlil qilinadi. Muallif tomonidan har bir ta’lim sohasi uchun moslashtirilgan huquqiy fanlar tizimini yaratish konsepsiyasi ishlab chiqilgan: “Ta’lim huquqi”, “Moliya va shartnoma huquqi”, “Texnik va mehnat xavfsizligi huquqi”, “Intellektual mulk huquqi”, “Sport huquqi”, “Kripto-aktivlar huquqi”. Ushbu konsepsiya oliy ta’lim muassasalarida huquqiy madaniyatni yuksaltirish, yosh mutaxassislarning huquqiy savodxonligini oshirish hamda jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
MAHALLALARDA KORRUPSIYANING PROFILAKTIKASI
ushbu maqolada mahallalarda korrupsiyaning profilaktikasi, uning samarali amalga oshirilishi uchun zarur bo‘lgan amaliy choralar, aholining iqtisodiy holati, ta’lim darajasi, huquqiy savodxonligi va jamoatchilik nazoratining korrupsiyaga qarshi kurashdagi roli ko‘rib chiqiladi. Korrupsiyaning oldini olishga qaratilgan huquqiy va institutsional mexanizmlar, shuningdek, fuqarolik jamiyatining ishtiroki muhimligi ta’kidlanadi. O‘zbekistonning bu boradagi islohotlari va amaliyotlari tahlil qilinib, korrupsiyaning oldini olish mexanizmlarini yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
BIZNESNI BOSHLASHDA DAVLAT XIZMATLARINI KOMPLEKS TARZDA KOʻRSATISH: “BIZNESNI 15 DAQIQADA BOSHLASH” TAMOYILI TAHLILI
Maqola Oʻzbekistonda tadbirkorlik muhitini yaxshilashga qaratilgan davlat islohotlarini tahlil qiladi. Yangi Farmon (PF–214, 14.11.2025) doirasida tadbirkorlar uchun kompleks davlat xizmatlarini koʻrsatish, “Biznesni 15 daqiqada boshlash” tamoyili va elektron xizmatlar samaradorligini koʻrib chiqiladi. Shuningdek, Farmonning iqtisodiy, huquqiy va ma’muriy ahamiyati ham tahlil qilingan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING “MUALLIFLIK HUQUQI VA TURDOSH HUQUQLAR TO‘G‘RISIDA»GI QONUNIDA RAQAMLI HUQUQ BILAN BOG‘LIQ O‘ZGARISHLAR ZARURATI
ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasining “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi qonuni doirasida raqamli huquqlarni himoya qilish va tartibga solish zaruratini tahlil qiladi. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalar va internetning kengayishi natijasida mualliflik huquqi sohasida yangi muammolar paydo bo‘lmoqda: elektron kitoblar, raqamli media, onlayn kontent va sun’iy intellekt mahsulotlariga nisbatan huquqiy tartibotlar yetarli emas. Maqolada amaldagi qonunning raqamli muhitdagi kamchiliklari, xalqaro tajribalar, shuningdek, huquqiy normalarni zamonaviylashtirish va raqamli huquqni samarali himoya qilish bo‘yicha takliflar keltiriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, qonunning raqamli texnologiyalarni hisobga olgan holda yangilanishi mualliflik huquqining ishonchliligi va ijodkorlar manfaatlarini himoya qilish nuqtai nazaridan zarur hisoblanadi.
YURIDIK ANALITIKADA KATTA MA’LUMOTLARDAN FOYDALANISHNING HUQUQIY JIHATLARI: QONUNCHILIKDAGI BO‘SHLIKLAR VA AVSTRALIYA TAJRIBASI
Ushbu maqola yuridik analitikada katta ma’lumotlardan (Big Data) foydalanishning huquqiy jihatlarini, xususan, qonunchilikdagi bo‘shliqlar va Avstraliya tajribasini o‘rganadi. IMRAD metodologiyasi asosida, kirish qismida mavzuning dolzarbligi, metodlar qismida adabiyotlar tahlili, natijalar qismida xalqaro va milliy qonunlarning bo‘shliqlari, muhokama qismida esa Avstraliya misollarini keng yoritadi. Maqola katta ma’lumotlarning yuridik tahlilda samaradorligini ta’kidlab, shu bilan birga maxfiylik, axloqiy va diskriminatsiya masalalarini ko‘taradi. Xulosa qismida qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
ZOTERO, MENDELEY VA BOSHQA TADQIQOT VOSITALARINING HUQUQSHUNOSLIKDA QO‘LLANILISHI.
Hoxlaymizmi, yoqmi huquq sohasi juda murakkab va ko‘plab xujjatlar bilan ishlashni taqazo qiladi. Va bu zarurat keng hajimli hujjatlar, maqolalar, tadqiqotlarni huquqshunosdan diqqat bilan tartiblash, ko‘zdan kechirish, va hujjatlar tartibini buzmaslikni talab qiladi. Va shu joyda huquqshunosga tadqiqot platformalari yordamga keladi. Ular hujjatlarni tartiblaydi, saqlaydi, ilaydi va kezi kelganda kerakli hujjatni topib ham beradi. Ushbu maqolada huquqshunos hujjatlar bilan ishlashda tadqiqot vositalari (Zotero, Mendeley, Citavi kabi) platformalari bilan qanday to‘g‘ri ishlash, aslida ushbu platformalar qanday ishlashi haqida yoritib beriladi. Mendeleyning funksiyalari, shuningdek, EndNote, Citavi kabi platformalarni huquqiy hujjatlar bilan ishlashda qo‘llanilishi misollar bilan keltiriladi. Maqola davomida vositalarning huquqiy tadqiqotlarda iqtibos keltirish moslashuvi, PDF annotatsiyalash, bulutli texnalogiyalr orqali saqlash va hamkorlikdagi ish jarayonlarini soddalashtirishi muhokama qilinadi. Va maqola ushbu platformalardan yuristlar qanday to‘g‘ri foydalanish to‘g‘risidagi maslahatlar bilan yakun topadi.
O‘ZBEKISTONDA LEGAL TECH RIVOJLANISHINING ASOSIY BOSQICHLARI VA HOZIRGI HOLATI
21-asr barcha sohalarda texnologiyalar rivojlanmoqda. Huquq (ingilizcha-legal) sohasini texnologiyalar (ingilizcha-technology) bilan bog‘laganda Legal Tech yuzaga keladi ya’ni quyidagi mazmuni anglatadi.
ЖИНОЯТНИНГ САБАБЛАРИ ВА УНИНГ СОДИР ЭТИЛИШИГА ИМКОН БЕРГАН ШАРТ-ШАРОИТЛАРНИ АНИҚЛАШ, УЛАРНИ БАРТАРАФ ҚИЛИШНИНГ ИЖТИМОИЙ ЗАРУРАТИ
Мақолада жиноятчиликка қарши курашишда унинг сабаблари ва шароитларини аниқлаш ҳамда бартараф қилишнинг ижтимоий ва ҳуқуқий аҳамияти, криминоген омилларни бартараф қилишда жиноят‑процессуал механизм масалаларининг ўрни ёритилган. Жиноят сабаби ва шароити тушунчаларининг ёритишда қонунчиликда ягона ёндашувини ишлаб чиқиш масаласи илгари сурилган.
жиноятчиликка қарши курашиш ва унинг профилактикаси
жиноят сабаблари ва шарт шароитларини аниқлаш
жиноят сабаби ва шароитини аниқлаш ва бартараф этиш тўғрисида тақдимнома.
GENDER TENGLIGINING XALQARO VA MILLIY QONUNCHILIK ASOSLARI
Ushbu maqola gender tengligi masalasini inson huquqlarining fundamental qismi sifatida yoritib beradi. Gender tengligi milliy va xalqaro huquqiy hujjatlar bilan qo‘llab-quvvatlangan bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi qonuni asosida amalga oshirilmoqda. Maqolada O‘zbekistonda so‘nggi besh yilda gender tengligini ta’minlashga qaratilgan islohotlar, huquqiy asoslar va siyosiy chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, gender tengligi ta’lim, siyosat, iqtisodiyot va jamiyatdagi o‘rni ham yoritiladi.
Copyright (c) 2025 Law, policy and society – Правo, пoлитика и oбществo - Huquq, siyosat va jamiyat
HUQUQIY SUBYEKTLIK VA HUQUQIY LAYOQAT TUSHUNCHALARI
Huquqiy subyektlik va huquqiy layoqat- mazkur ishda huquq nazariyasining eng muhim tushunchalaridan biri huquqiy subyektlik va huquqiy layoqatning mazmun - mohiyati, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda huquqiy munosabatlardagi o‘rni keng yoritilgan. Huquqiy subyektlik shaxsning huquqiy munosabatlarda qatnashish imkoniyatini belgilovchi asosiy huquqiy kategoriya sifatida e’tirof etiladi. U shaxsga davlat tomonidan tan olinadigan huquq va majburiyatlarni egallash, ularni amalga oshirish hamda javobgarlik tortilish imkoniyatini beradi. Shu bois, huquqiy subyektlik shaxsning jamiyatdagi huquqiy maqomini ifodalaydi.
O‘ZBEKISTON TARIXIY YODGORLIKLARI-O‘TMISH TARIXIMIZ VA MA’NAVIYATIMIZ KO‘ZGUSI
Ushbu maqolada yurtimizda ming yillar davomida shakllangan boy tarixiy-madaniy meros, muhim ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar, ko‘hna shaharlar va ulkan me’moriy yodgorliklar xalqimiz madaniy taraqqiyotining yaqqol ifodasi ekanligini ko‘rishimiz mumkin. Ayniqsa yurtimizdagi qadimiy shaharlar o‘zining noyob me’moriy obidalari,madaniy boyliklari bilan jahon tamadduni tarixida o‘zgacha o‘rin egallaydi va bu yodgorliklar o‘zbek xalqining dunyoqarashini, diniy, falsafiy va estetik qarashlarini o‘zida aks ettiradi. Shu sababli bu kabi kelajak avlodga o‘tmish tarixini eslatib turuvchi yodgorliklarni asrash,ularni uzoq yillar davomida saqlab qolish va restavratsiya qilish borasida ko‘rilayotgan chora-tadbirlar to‘g‘risida to‘xtalib o‘tamiz.