Law, policy and society – Правo, пoлитика и oбществo - Huquq, siyosat va jamiyat
HUQUQIY SOHADA BIOMETRIK TEXNOLOGIYALAR: O‘ZBEKISTON MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH QONUNCHILIGI VA YAPONIYA TAJRIBASI TAHLILI
biometrik texnologiyalar (barmoq izi, yuzni tanish, ko‘z to‘r pardasini skanerlash va boshqalar) O‘zbekistonda va butun dunyoda tez sur'atlar bilan kengayib bormoqda.Bbu esa maxfiylik va ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha jiddiy savollarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqola O‘zbekistonda biometrik ma’lumotlarni qayta ishlashni tartibga solishni “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi O‘RQ-547-sonli Qonun (2019) doirasida ko‘rib chiqadi va Yaponiya «Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish to‘g‘risida»gi qonuni (Act on the Protection of Personal Information, qisqartirilgan - APPI ) bilan boshqariladigan ancha shakllangan tizim bilan taqqoslaydi. Qiyosiy-huquqiy tahlil va rasmiy manbalardan foydalangan holda, tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, har ikki mamlakat ham biometrik ma’lumotlarni aniq rozilik va xatarlarni baholashni talab qiluvchi maxsus toifa sifatida qaraydi. Biroq, O‘zbekistonning tartibga solish tizimi umumiy xarakterdagi normalardan iboratligi uchun hali boshlang‘ich bosqichda. Yaponiya esa Shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish komissiyasi (Personal Protection Comission, qisqartmasi - PPC) tomonidan ishlab chiqilgan batafsil ko‘rsatmalarni taqdim etadi va sun'iy intellektga asoslangan biometrik xatarlarni bartaraf etish uchun 2025-yilgi o‘zgartirishlarga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Muhokamada O‘zbekistonda ijro etish va aniqlikdagi bo‘shliqlar yoritiladi va shaxsiy taklif va tavsiyalar bilan yakunlanadi.
BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASI: ASOSIY TAMOYILLAR, AFZALLIKLAR VA HUQUQDA QO‘LLANILISH
ushbu maqolada blokcheyn texnologiyasining asosiy tamoyillari, ishlash mexanizmlari va huquqiy sohalarda qo‘llanilishi tahlil qilinadi. Tadqiqotda blokcheynning markazlashtirilmagan tuzilmasi, ma’lumotlar xavfsizligi va shaffoflikni ta’minlashdagi roli, shuningdek, Proof-of-Work va Proof-of-Stake konsensus mexanizmlarining ahamiyati yoritilgan. Maqolada blokcheyn texnologiyasining sog‘liqni saqlash, ta’lim, logistika va davlat boshqaruvida qo‘llanishi hamda Yevropa Ittifoqi, Shveytsariya, Hindiston, Portugaliya va Estoniya tajribalari asosida huquqiy tartibga solish masalalari tahlil qilingan. Natijada blokcheyn huquqiy jarayonlarda ishonchlilik va shaffoflikni oshiruvchi muhim texnologiya ekanligi asoslab berilgan.
УКРЕПЛЕНИЕ СТРАТЕГИЧЕСКОГО ПАРТНЁРСТВА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН И РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН: ИТОГИ ПЕРЕГОВОРОВ НА ВЫСШЕМ УРОВНЕ
Сотрудничество Республики Узбекистан и Республики Казахстан является одним из ключевых факторов устойчивого развития Центральной Азии. Две страны объединяют общая история, культурная близость, а также совпадающие интересы в вопросах региональной безопасности, экономической интеграции и устойчивого развития. Государственный визит Президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева в Узбекистан и его переговоры с Президентом Республики Узбекистан Шавкатом Мирзиёевым ознаменовали новый этап в укреплении стратегического партнёрства и союзнических отношений.
OLIY TA’LIM TIZIMIDA TA’LIM SOHALARI VA YO‘NALISHLARIGA MOS HUQUQIY FANLARNI JORIY ETISH
maqolada O‘zbekiston Respublikasining oliy ta’lim tizimida ta’lim sohalari va yo‘nalishlariga mos huquqiy fanlarni joriy etish zarurati, ularning ijtimoiy-huquqiy ahamiyati hamda xorijiy tajribalar tahlil qilinadi. Muallif tomonidan har bir ta’lim sohasi uchun moslashtirilgan huquqiy fanlar tizimini yaratish konsepsiyasi ishlab chiqilgan: “Ta’lim huquqi”, “Moliya va shartnoma huquqi”, “Texnik va mehnat xavfsizligi huquqi”, “Intellektual mulk huquqi”, “Sport huquqi”, “Kripto-aktivlar huquqi”. Ushbu konsepsiya oliy ta’lim muassasalarida huquqiy madaniyatni yuksaltirish, yosh mutaxassislarning huquqiy savodxonligini oshirish hamda jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlashga xizmat qiladi.
MAHALLALARDA KORRUPSIYANING PROFILAKTIKASI
ushbu maqolada mahallalarda korrupsiyaning profilaktikasi, uning samarali amalga oshirilishi uchun zarur bo‘lgan amaliy choralar, aholining iqtisodiy holati, ta’lim darajasi, huquqiy savodxonligi va jamoatchilik nazoratining korrupsiyaga qarshi kurashdagi roli ko‘rib chiqiladi. Korrupsiyaning oldini olishga qaratilgan huquqiy va institutsional mexanizmlar, shuningdek, fuqarolik jamiyatining ishtiroki muhimligi ta’kidlanadi. O‘zbekistonning bu boradagi islohotlari va amaliyotlari tahlil qilinib, korrupsiyaning oldini olish mexanizmlarini yanada takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
BIZNESNI BOSHLASHDA DAVLAT XIZMATLARINI KOMPLEKS TARZDA KOʻRSATISH: “BIZNESNI 15 DAQIQADA BOSHLASH” TAMOYILI TAHLILI
Maqola Oʻzbekistonda tadbirkorlik muhitini yaxshilashga qaratilgan davlat islohotlarini tahlil qiladi. Yangi Farmon (PF–214, 14.11.2025) doirasida tadbirkorlar uchun kompleks davlat xizmatlarini koʻrsatish, “Biznesni 15 daqiqada boshlash” tamoyili va elektron xizmatlar samaradorligini koʻrib chiqiladi. Shuningdek, Farmonning iqtisodiy, huquqiy va ma’muriy ahamiyati ham tahlil qilingan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING “MUALLIFLIK HUQUQI VA TURDOSH HUQUQLAR TO‘G‘RISIDA»GI QONUNIDA RAQAMLI HUQUQ BILAN BOG‘LIQ O‘ZGARISHLAR ZARURATI
ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasining “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida”gi qonuni doirasida raqamli huquqlarni himoya qilish va tartibga solish zaruratini tahlil qiladi. So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalar va internetning kengayishi natijasida mualliflik huquqi sohasida yangi muammolar paydo bo‘lmoqda: elektron kitoblar, raqamli media, onlayn kontent va sun’iy intellekt mahsulotlariga nisbatan huquqiy tartibotlar yetarli emas. Maqolada amaldagi qonunning raqamli muhitdagi kamchiliklari, xalqaro tajribalar, shuningdek, huquqiy normalarni zamonaviylashtirish va raqamli huquqni samarali himoya qilish bo‘yicha takliflar keltiriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, qonunning raqamli texnologiyalarni hisobga olgan holda yangilanishi mualliflik huquqining ishonchliligi va ijodkorlar manfaatlarini himoya qilish nuqtai nazaridan zarur hisoblanadi.
YURIDIK ANALITIKADA KATTA MA’LUMOTLARDAN FOYDALANISHNING HUQUQIY JIHATLARI: QONUNCHILIKDAGI BO‘SHLIKLAR VA AVSTRALIYA TAJRIBASI
Ushbu maqola yuridik analitikada katta ma’lumotlardan (Big Data) foydalanishning huquqiy jihatlarini, xususan, qonunchilikdagi bo‘shliqlar va Avstraliya tajribasini o‘rganadi. IMRAD metodologiyasi asosida, kirish qismida mavzuning dolzarbligi, metodlar qismida adabiyotlar tahlili, natijalar qismida xalqaro va milliy qonunlarning bo‘shliqlari, muhokama qismida esa Avstraliya misollarini keng yoritadi. Maqola katta ma’lumotlarning yuridik tahlilda samaradorligini ta’kidlab, shu bilan birga maxfiylik, axloqiy va diskriminatsiya masalalarini ko‘taradi. Xulosa qismida qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar beriladi.
ZOTERO, MENDELEY VA BOSHQA TADQIQOT VOSITALARINING HUQUQSHUNOSLIKDA QO‘LLANILISHI.
Hoxlaymizmi, yoqmi huquq sohasi juda murakkab va ko‘plab xujjatlar bilan ishlashni taqazo qiladi. Va bu zarurat keng hajimli hujjatlar, maqolalar, tadqiqotlarni huquqshunosdan diqqat bilan tartiblash, ko‘zdan kechirish, va hujjatlar tartibini buzmaslikni talab qiladi. Va shu joyda huquqshunosga tadqiqot platformalari yordamga keladi. Ular hujjatlarni tartiblaydi, saqlaydi, ilaydi va kezi kelganda kerakli hujjatni topib ham beradi. Ushbu maqolada huquqshunos hujjatlar bilan ishlashda tadqiqot vositalari (Zotero, Mendeley, Citavi kabi) platformalari bilan qanday to‘g‘ri ishlash, aslida ushbu platformalar qanday ishlashi haqida yoritib beriladi. Mendeleyning funksiyalari, shuningdek, EndNote, Citavi kabi platformalarni huquqiy hujjatlar bilan ishlashda qo‘llanilishi misollar bilan keltiriladi. Maqola davomida vositalarning huquqiy tadqiqotlarda iqtibos keltirish moslashuvi, PDF annotatsiyalash, bulutli texnalogiyalr orqali saqlash va hamkorlikdagi ish jarayonlarini soddalashtirishi muhokama qilinadi. Va maqola ushbu platformalardan yuristlar qanday to‘g‘ri foydalanish to‘g‘risidagi maslahatlar bilan yakun topadi.
O‘ZBEKISTONDA LEGAL TECH RIVOJLANISHINING ASOSIY BOSQICHLARI VA HOZIRGI HOLATI
21-asr barcha sohalarda texnologiyalar rivojlanmoqda. Huquq (ingilizcha-legal) sohasini texnologiyalar (ingilizcha-technology) bilan bog‘laganda Legal Tech yuzaga keladi ya’ni quyidagi mazmuni anglatadi.
ЖИНОЯТНИНГ САБАБЛАРИ ВА УНИНГ СОДИР ЭТИЛИШИГА ИМКОН БЕРГАН ШАРТ-ШАРОИТЛАРНИ АНИҚЛАШ, УЛАРНИ БАРТАРАФ ҚИЛИШНИНГ ИЖТИМОИЙ ЗАРУРАТИ
Мақолада жиноятчиликка қарши курашишда унинг сабаблари ва шароитларини аниқлаш ҳамда бартараф қилишнинг ижтимоий ва ҳуқуқий аҳамияти, криминоген омилларни бартараф қилишда жиноят‑процессуал механизм масалаларининг ўрни ёритилган. Жиноят сабаби ва шароити тушунчаларининг ёритишда қонунчиликда ягона ёндашувини ишлаб чиқиш масаласи илгари сурилган.
жиноятчиликка қарши курашиш ва унинг профилактикаси
жиноят сабаблари ва шарт шароитларини аниқлаш
жиноят сабаби ва шароитини аниқлаш ва бартараф этиш тўғрисида тақдимнома.
GENDER TENGLIGINING XALQARO VA MILLIY QONUNCHILIK ASOSLARI
Ushbu maqola gender tengligi masalasini inson huquqlarining fundamental qismi sifatida yoritib beradi. Gender tengligi milliy va xalqaro huquqiy hujjatlar bilan qo‘llab-quvvatlangan bo‘lib, O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va “Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida”gi qonuni asosida amalga oshirilmoqda. Maqolada O‘zbekistonda so‘nggi besh yilda gender tengligini ta’minlashga qaratilgan islohotlar, huquqiy asoslar va siyosiy chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Shu bilan birga, gender tengligi ta’lim, siyosat, iqtisodiyot va jamiyatdagi o‘rni ham yoritiladi.
Copyright (c) 2025 Law, policy and society – Правo, пoлитика и oбществo - Huquq, siyosat va jamiyat
HUQUQIY SUBYEKTLIK VA HUQUQIY LAYOQAT TUSHUNCHALARI
Huquqiy subyektlik va huquqiy layoqat- mazkur ishda huquq nazariyasining eng muhim tushunchalaridan biri huquqiy subyektlik va huquqiy layoqatning mazmun - mohiyati, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda huquqiy munosabatlardagi o‘rni keng yoritilgan. Huquqiy subyektlik shaxsning huquqiy munosabatlarda qatnashish imkoniyatini belgilovchi asosiy huquqiy kategoriya sifatida e’tirof etiladi. U shaxsga davlat tomonidan tan olinadigan huquq va majburiyatlarni egallash, ularni amalga oshirish hamda javobgarlik tortilish imkoniyatini beradi. Shu bois, huquqiy subyektlik shaxsning jamiyatdagi huquqiy maqomini ifodalaydi.
O‘ZBEKISTON TARIXIY YODGORLIKLARI-O‘TMISH TARIXIMIZ VA MA’NAVIYATIMIZ KO‘ZGUSI
Ushbu maqolada yurtimizda ming yillar davomida shakllangan boy tarixiy-madaniy meros, muhim ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar, ko‘hna shaharlar va ulkan me’moriy yodgorliklar xalqimiz madaniy taraqqiyotining yaqqol ifodasi ekanligini ko‘rishimiz mumkin. Ayniqsa yurtimizdagi qadimiy shaharlar o‘zining noyob me’moriy obidalari,madaniy boyliklari bilan jahon tamadduni tarixida o‘zgacha o‘rin egallaydi va bu yodgorliklar o‘zbek xalqining dunyoqarashini, diniy, falsafiy va estetik qarashlarini o‘zida aks ettiradi. Shu sababli bu kabi kelajak avlodga o‘tmish tarixini eslatib turuvchi yodgorliklarni asrash,ularni uzoq yillar davomida saqlab qolish va restavratsiya qilish borasida ko‘rilayotgan chora-tadbirlar to‘g‘risida to‘xtalib o‘tamiz.
LEGALTECH TUSHUNCHASINING SHAKILLANISHI VA RIVOJLANISH BOSQICHLARI
Ushbu maqolada LegalTech tushunchasining shakillanishi rivojlanish bosqichlari Legaltech tushunchasining global miqyosda shakllanishi va rivojlanish bosqichlarini tizimli tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda huquqiy texnologiyalar evolyutsiyasi uchta asosiy to‘lqinga (1.0 dan 3.0 gacha) bo‘linib, har bir bosqichning asosiy texnologik xususiyatlari va huquqiy amaliyotga ta'siri ochib beriladi. Legaltech 1.0 (1970–2000-yillar) ma’lumotlar bazalariga va oddiy avtomatlashtirishga; Legaltech 2.0 (2000–2018-yillar) jarayonlarni boshqarish va onlayn yuridik xizmatlarga; Legaltech 3.0 (2018-yildan hozirgacha) esa Sun'iy Intellekt (AI) va huquqiy bashorat (Predictive Justice) kabi inqilobiy yechimlarga asoslanadi. Maqolaning markaziy qismi O‘zbekistonning bu global tendensiyalarga moslashish dinamikasini tahlil qilishdan iborat. Ko‘rsatilishicha, mamlakat «E-Sud» (2.0) tizimini joriy etish bilan birga, TDYU Legal Tech laboratoriyasi orqali bevosita AI (3.0) texnologiyalarini o‘zlashtirishga qaratilgan «texnologik sakrash» (leapfrogging) strategiyasini amalga oshirmoqda. Tahlil Legaltech'ning faqat samaradorlikni oshirish vositasi emas, balki huquqiy xizmatlarning tub mohiyatini o‘zgartiruvchi transformatsion kuch ekanligini tasdiqlaydi, bu esa huquqiy ta'lim va kasbiy tartibga solishni qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi.
XALQARO HUQUQIY BAZALARI: LEXISNEXIS, WESTLAW VA UNING AFZALLIKLARI
Mazkur maqolada xalqaro huquqiy axborot bazalari – LexisNexis va Westlaw tizimlarining mazmuni, imkoniyatlari hamda ularning huquqshunoslik sohasidagi ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda IMRAD uslubiga amal qilingan holda, ushbu tizimlarning tarixiy shakllanishi, texnik va funksional xususiyatlari, foydalanuvchilarga taqdim etadigan afzalliklari tahlil qilingan. Maqolada, shuningdek, Oʻzbekistonda LexisNexis va Westlaw tizimlaridan foydalanish holati o‘rganilib, Adliya vazirligi hamda Toshkent davlat yuridik universiteti tomonidan olib borilayotgan hamkorlik tashabbuslari haqida maʼlumot berilgan. Muallif tomonidan o‘tkazilgan tahlil natijalariga ko‘ra, mazkur platformalardan foydalanish O‘zbekiston huquqiy tizimini raqamlashtirish, xalqaro standartlarga moslashtirish va yuridik taʼlim sifatini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi
O‘Z FUQAROLARINI HIMOYA QILISH, HIMOYA QILISH UCHUN JAVOBGARLIK TUSHUNCHASI VA XALQARO HUQUQNING ZAMONAVIY TAMOYILLARI
Bugungi kunga kelib global miqyosda davlatlarning o‘z fuqarolarini himoya qilish, ularni himoya qilish uchun qo‘llaniladigan javobgarlik tushunchasi hamda uning turlari, shuningdek, shu sohada xalqaro huquqning zamonaviy tamoyillari katta ahamiyat kasb etmoqda. Mualif ushbu maqolada yuqorida keltirilgan masalalarni chuqurroq tahlil qiladi hamda tajribalar asosida yondashadi.
HUQUQIY SOHADA KRAUDSORSINGNI HUQUQIY TARTIBGA SOLISH: TALABLAR TAHLILI VA AQSH MODELI
Ushbu maqolada AQSh tajribasi asosida huquqiy sohada kraudsorsing jarayonlari, ularning huquqiy tartibga solinishi va amaliy natijalari tahlil qilinadi. Tadqiqot sifatli huquqiy tahlil (qualitative legal analysis) metodologiyasiga asoslanib, “Administrative Procedure Act”, “Model Rules of Professional Conduct” hamda “Work for Hire” konsepsiyasi kabi me’yorlar doirasida olib borildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, AQShda kraudsorsing huquqiy ishtirokni kengaytirish, adolatga kirishni osonlashtirish va davlat boshqaruvida shaffoflikni oshirishning samarali vositasiga aylangan. “Casetext”, “Regulations.gov”, “Peer-to-Patent” va “CrowdJustice” kabi platformalar orqali fuqarolar qonun loyihalarini muhokama qilishda, sud amaliyotini tahlil qilishda va ijtimoiy ahamiyatga ega ishlarni qo‘llab-quvvatlashda faol ishtirok etadi. Tadqiqot yakunida O‘zbekiston uchun AQSh tajribasini moslashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan — jumladan, huquqiy kraudsorsingni normativ asosga kiritish, raqamli huquqiy savodxonlikni oshirish va ochiq muhokama tizimini yaratish zarurligi asoslab beriladi.
ZAMONAVIY ADVOKAT FIRMALARIDA LEGALTECH VOSITALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu tadqiqotda LegalTech vositalarining amaliy qo‘llanilishi, ularning huquqiy xizmatlar sifatiga ta’siri va normativ-huquqiy asoslari tahlil qilinadi. Xulosa sifatida, LegalTech texnologiyalarini keng joriy etish advokatlik faoliyatini modernizatsiya qilish va xalqaro talablarga moslashtirishda muhim omil ekanligi asoslab beriladi.
ЦИФРОВАЯ ГРАМОТНОСТЬ КАК ФАКТОР УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ ОБЩЕСТВА: НАЦИОНАЛЬНЫЙ И ЗАРУБЕЖНЫЙ ОПЫТ
В статье рассматриваются современные подходы к развитию цифровой грамотности населения как ключевого фактора устойчивого социально-экономического развития. Проанализирован национальный опыт Республики Узбекистан, включая реализацию стратегии «Цифровой Узбекистан – 2030», инициативы «One Million Uzbek Coders» и создание IT-парков. Особое внимание уделено зарубежному опыту повышения цифровых компетенций в США, Индии и Австралии. Представлены данные по уровню цифровой и медиа-грамотности населения, а также выявлены основные проблемы и вызовы, связанные с формированием критического мышления и навыков анализа информации. Статья подчеркивает необходимость интеграции международного опыта с учетом национальных особенностей для создания комплексной и эффективной системы цифрового образования.
информационно-коммуникативные технологии (ИКТ)
JINOYATLARNI TERGOV QILISHDA SUN’IY INTELLAKTDAN FOYDALANISHNING TASHKILIY HUQUQIY ASOSLARI
ushbu maqolada jinoyatlarni tergov qilish jarayonida sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishning tashkiliy va huquqiy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqot zamonaviy huquqni muhofaza qilish organlarida sun’iy intellekt texnologiyalarini qo‘llashning normativ-huquqiy bazasi, tashkiliy mexanizmlari va amaliy jihatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan.
PROGNOZLI HUQUQ (PREDICTIVE LAW): SUD QARORLARINIOLDINDAN AYTISH TEXNALOGIYALARI
ushbu maqolada prognozli huquq tushunchasi hamda sud amaliyotida sun’iy intellekt va bashoratlash texnologiyalarini qo‘llashning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Prognozli huquq yirik ma’lumotlar (big data) va sun’iy intellekt algoritmlari yordamida sud qarorlari, qonun matnlari va statistika ma’lumotlarini o‘rganib, kelgusidagi huquqiy natijalarni oldindan baholashga qaratilgan yondashuvdir. Dunyo miqyosida bu soha 2010- yillarda AQSh va Yevropadagi huquq texnologiyalari laboratoriyalarining tajribalaridan boshlangan bo‘lib, minglab sud hujjatlari, qonun kodekslari va sudyalar profilini o‘rgangan holda sud natijalarini 80–90 % aniqlikda bashorat qiluvchi modellar yaratildi. Hozirgi kunga kelib prognozli huquq texnologiyalari jahonning ko‘plab mamlakatlarida siyosiy va huquqiy qarorlar qabul qilish jarayonlarida qo‘llanilmoqda. Maqolada metodologik asoslar, tajriba natijalari, afzallik va cheklovlar, axloqiy va normativ masalalar keng muhokama etiladi.
LEGAL TECHNING YURIDIK TA’LIM VA ILMIY TADQIQOTLARGA TA’SIRI
Ushbu maqola Legal Techning yuridik ta’lim va ilmiy tadqiqotlarga qanday ta’sir qilishini tahlil qiladi. Maqola Legal Techning yuridik ta’lim va ilmiy tadqiqotlarga ta’siri tahliliy va nazariy jihatlarini o‘rganishga, ta’lim jarayonida yuzaga keladigan imkoniyatlar va cheklovlarni aniqlash va tahlil qilishga bag’ishlanadi. Maqolada Legal Tech tushunchasi, Legal Techning yuridik ta’limga ta’siri, ilmiy tadqiqotlarda o‘ynaydigan roli va ahamiyati haqida so’z boradi. Tadqiqot jarayonida bir qancha adabiyotlar o‘rganilgan va tahlil qilingan. Bundan tashqari,maqolada O‘zbekiston va xorijiy davlatlarning tajribalari solishitiriladi. Shuni aytib o‘tish kerakki, Legal Tech vositalari yuridik ta’limda talabalarni hujjat tahlili va ma’lumotlar bazasidan tezroq foydalanishini rivojlantirishga hissa qo’shmoqda. Shu sababli maqolada Legal Tech vositalarini O‘zbekistonda ham kengroq qo’llsh yuzasidan takliflar ham keltiriladi. Shuni ta’kidlash joizki, Legal Tech vositalaridan foydalanish nafaqat boshqa sohalarda, balki yuridik ta’lim va ilmiy tadqiqotlarda ham muhim ahamiyat kasb etadi.
KIBERJINOYATCHILIK- GLOBAL XAVF: DUNYO QONUNCHILIGI SHARHI
Bilamizki, bugungi shiddat bilan rivojlanib borayotgan zamonaviy dunyoda texnologiyalar yildan yilga yangi bosqichga chiqgani sari kiberjinoyatchilik tushunchasi ham ommalashib bormoqda. Kiberjinoyatchilik iqtisodiyot, milliy xavfsizlik va shaxsiy hayotga tahdid soluvchi global muammo sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ushbu sharhda xalqaro va milliy qonunchilikda kiberjinoyatchillikka qarshi kurashishda qanday amaliyotlar va mexanizmlar qo’llanilishi va samaradorligi tahlil etiladi. Ushbu qisqa maqolada, BMT, Yevropa Kengashi va boshqa xalqaro tashkilotlarning konvensiyalari, shuningdek, AQSH, Yevropa va Osiyo mamlakatlarinig milliy qonunchiliklarini ko‘rib chiqamiz. Tadqiqotda qiyosiy huquqiy usulni qo’llagan holda, yuqorida sanalgan xalqaro huquq subyektlarining milliy qonunchiliklarini samaradorligi, hamkorlikdagi muammolar va raqamlik huquqlar himoyasi borasidagi masalalar muhokama qilinadi. Natijada qonunchilikdagi bir qancha bo’shliqlar bartaraf etish maqsadida kiberjinoyatchilikka qarshi kurashish bo‘yicha yangi xalqaro shartnomalar tuzilishi kerakligi taʼkidlanadi.
XALQARO HUQUQ DOIRASIDA MILLIY OZCHILIKNING HUQUQLARINI HIMOYA QILISH
Bugungi kunga kelib zamonaviy jamiyatlar etnik, diniy, lingvistik va madaniy jihatdan tobora xilma-xillashib bormoqda. Bu global migratsiya, tarixiy chegara o‘zgarishlari va globalizatsiya jarayonlari ko‘plab davlatlarda milliy ozchiliklarning mavjudligini keltirib chiqaradi. Muallif ushbu maqolada xalqaro huquqning milliy ozchiliklarni himoya qilish sohasidagi normalari, institutlari va amaliy mexanizmlarini har tomonlama o‘rganib, ularga yechim beradi.
ENERGIYA RESURSLARINI TRANSCHEGARAVIY TASHISH: XALQARO HUQUQIY NORMALAR VA AMALIYOT
Ushbu maqola energiya resurslarini transchegaraviy tashishni tartibga soluvchi xalqaro huquqiy normalarni, ularning amaliy qoʻllanilishidagi muammolar va yechimlarni tahli l qilishga bagʻishlangan. Maqolada tranzit tashishning huquqiy jihatlari, nizolarni hal qilish mexanizmlari, xalqaro shartnomalar va mintaqaviy tashkilotlarning roli, shuningdek, sohadagi dolzarb muammolar va ularni bartaraf etish boʻyicha takliflar muhokama qilinadi.
ONLAYN NIZOLARNI HAL QILISHDA SAMARADORLIKNI OSHIRISH. BU YO‘LDA RAQAMLI SUDLARNING O‘RNI
Bugungi kunda raqamli iqtisodiyot jadal sur’atda rivojlanmoqda. Bu rivojlanish bizga turli imkoniyatlar bilan bir qatorda yangidan-yangi huquqiy muammolar ham olib kelishi mumkin. Muallif ushbu maqolada aynan shu muammolarni ko‘rsatib o‘tadi hamda ular uchun keltirilishi mumkin bo‘lgan yechimlarni, bu sohada raqamli sudlarning o‘rnini va erishilishi mumkin bo‘lgan natijalarni taqdim etadi.
XALQARO TERRORIZM XALQARO JINOYAT SIFATIDA
jamiat va davlat rivojlanib borar ekan, ijtimoiy munosabatlar va insonlarning ushbu munosabatlarlardan kutayotgan natijalari va ushbu munosabatlarning vujudga kelishiga sababchi boʻlgan manfatlari ham rivojlanib bormoqda. Insoniyat o‘z maqsadlariga erishish uchun,ming afsuslar bo‘lsinki jinoyat yo‘lidan ham foydalanishmoqda. Ushbu jinoyatlar ichida xalqaro hamjamiyat uchun xavfli boʻlgan va insonlarni osoyishta hayotlarini buzadigan jinoyat sifatida terrorizmni keltirishimiz mumkin. Ushbu maqolani o‘qish davomida siz xalqaro jinoyat nima ekanligi, uning turlari va xalqaro jinoyatlardan biri bo‘lmish xalqaro terrorizm, uning vujudga kelish sabablari va uni oldini olish tavsiyalar bilan tanishasiz.
ODAM SAVDOSI: GLOBAL MUAMMO VA MILLIY KURASH CHORALARI
Hozirgi kunda nafaqat ichki, balki xalqaro miqyosda ham keng tarqalgan jinoyatlar qatorida odam savdosi alohida o‘rin egallaydi. Odam savdosi — shaxslarni aldov, majburlash, zo‘ravonlik yoki ularning ojizligidan foydalanish orqali ekspluatatsiya qilish maqsadida sotish, sotib olish yoki boshqa usullar bilan nazorat qilish hisoblanadi. Ushbu jinoyatga qarshi kurash choralari xalqaro va milliy darajada keng ko‘lamda amalga oshirilmoqda. Mazkur maqolada muallif odam savdosi bo‘yicha olimlar fikri, taklif etilgan yechimlar va amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar haqida batafsil bayon qildi. Shuningdek, inson savdosi global muammo sifatida jahon hamjamiyatida dolzarb masalalardan biri ekanligi yoritildi. Maqolada inson savdosining sabablar, shakllar va oqibatlari tahlil qilindi hamda xalqaro huquqiy hujjatlar va milliy qonunchilikda mavjud mexanizmlar ko‘rib chiqildi. Muallif xalqaro va milliy qonunchilik asosidagi yechimlarni qiyosiy tahlil qildi. Maqola yakunida tahlil qilingan masalaga oid tegishli xulosalar keltirilgan.
O‘ZBEKISTONDA MEDIATSIYA TIZIMINI RAQAMLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Ushbu tadqiqot O‘zbekistonda mediatsiya tizimini raqamlashtirish imkoniyatlari o‘rganishga bag‘ishlangan. Mediatsiya — bu nizolarni tinch yo‘l bilan, sudga bormasdan hal etish usuli bo‘lib, bunda neytral vositachi — mediator taraflarga o‘zaro kelishuvga erishishda yordam beradi. O‘zbekistonda bu sohaga oid davlat dasturlarining maqsadi — nizolarni tinch yo‘l bilan, sudgacha bormasdan hal etish va tomonlar o‘rtasida o‘zaro tushunish, hurmat va ishonchni tiklashdir. Tadqiqot davomida O‘zbekistonda mediatsiya tizimini raqamlashtirish yo‘nalishida amalga oshirilayotgan islohotlar, ularning amaliy natijalari va kelgusidagi rivojlanish istiqbollari o‘rganiladi. Tahlil jarayonida mediatsiya jarayonlarini elektron shaklda yuritish imkonini beruvchi onlayn platformalar, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan raqamli tashabbuslar hamda bu tizimning fuqarolar uchun qulayliklari bosqichma-bosqich tahlil qilinadi. Shuningdek, mavjud muammolar va ularni hal etish yo‘llari bo‘yicha nazariy va amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi.