ОЛИЙ ТАЪЛИМНИ ТРАНСФОРМАЦИЯ ҚИЛИШ: САМАРАЛИ БОШҚАРУВ ВА ТАЪЛИМ СИФАТИНИ ТАЪМИНЛАШ ТИЗИМИНИ ЯРАТИШ
Keywords:
олий таълим, трансформация, таълим сифати, бошқарув тизими, акредитация, рақамлаштириш, академик мустақиллик, халқаро рейтинглар, ESG 2015,Abstract
Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини трансформация қилиш, самарали бошқарув ва таълим сифатини таъминлаш тизимини яратиш масалалари кўриб чиқилади. Тадқиқот мақсади олий таълимда самарали бошқарув механизмлари ва сифат таъминоти тизимини яратишнинг назарий-методологик асосларини ишлаб чиқиш ва амалий тавсиялар таклиф этишдан иборат. Тадқиқот жараёнида М. Троунинг олий таълим оммавийлашуви назарияси, Ж. Салми ва Ф. Алтбахнинг жаҳон даражасидаги университетлар концепцияси, ESG 2015 халқаро стандартлари асос қилиб олинди. Ўзбекистон, Жанубий Корея (BK21 дастури), Хитой ("Икки бирламчи синф" ташаббуси), Сингапур ва Қозоғистон тажрибаси қиёсий таҳлил қилинди. Натижада ОТМларнинг академик ва молиявий мустақиллигини кенгайтириш, корпоратив бошқарув принципларини жорий этиш, ESG 2015 стандартлари асосида ички ва ташқи сифат таъминотининг ягона миллий тизимини шакллантириш бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқилди.
References
1. Trow M. Reflections on the Transition from Elite to Mass to Universal Access: Forms and Phases of Higher Education in Modern Societies since WWII // International Handbook of Higher Education. – Dordrecht: Springer, 2007. – P. 243–280.
2. Salmi J. The Challenge of Establishing World-Class Universities. – Washington, DC: The World Bank, 2009. – 136 p.
3. Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG 2015). – Brussels: ENQA, ESU, EUA, EURASHE, 2015. – 32 p. URL: https://www.enqa.eu/esg-standards-and-guidelines-for-quality-assurance-in-the-european-higher-education-area/
4. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 8 октябрдаги "Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида"ги ПФ-5847-сон Фармони. URL: https://lex.uz/uz/docs/-4545884
5. Daryo. Ўзбекистонда олий таълимга қамров 40,9 фоизга ошди // 2025 йил 17 апрель. URL: https://daryo.uz/2025/04/17/ozbekistonda-oliy-talimga-qamrov-409-foizga-oshdi
6. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги "Ўзбекистон – 2030" стратегияси тўғрисидаги ПФ-158-сон Фармони.
7. QS World University Rankings: Asia 2025. – Quacquarelli Symonds Ltd., 2024. URL: https://www.qs.com/insights/rankings-released-qs-world-university-rankings-asia-2025
8. National University of Uzbekistan in the ranking of top-1000 world universities. – NUUz official portal. URL: https://nuu.uz/en/ozmu-dunyoning-top-1000-talik-universitetlari-reytingida/
9. Scott P. Martin Trow's elite-mass-universal triptych: Conceptualising Higher Education development // Higher Education Quarterly. – 2019. – Vol. 73, No. 4. – P. 496–506.
10. Xu B. From massification towards post-massification: Policy and governance of higher education in China // ECNU Review of Education. – 2021. – Vol. 4, No. 4. – P. 1–22.
11. Altbach P. G., Salmi J. (Eds.). The Road to Academic Excellence: The Making of World-Class Research Universities. – Washington, DC: The World Bank, 2011. – 391 p.
12. Altbach P. G., Knight J. The Internationalization of Higher Education: Motivations and Realities // Journal of Studies in International Education. – 2007. – Vol. 11, No. 3-4. – P. 290–305.
13. ENQA. The Standards and guidelines for quality assurance in the European Higher Education Area (ESG). – European Association for Quality Assurance in Higher Education, 2024. URL: https://www.enqa.eu/esg-standards-and-guidelines-for-quality-assurance-in-the-european-higher-education-area/
14. Таълим сифатини таъминлаш олий таълим хизматлари бозорини ривожлантиришнинг асосий омили: илмий-амалий конференция материаллари тўплами. – Тошкент: ТДИУ, 2023. – 1302 б.
15. Бойтураева R. Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепцияси // Современные тенденции инновационного развития науки и образования в глобальном мире. – 2023. – Т. 1, № 3. – С. 127–133. DOI: https://doi.org/10.47689/STARS.university-pp127-133
16. Byun K., Jon J., Kim D. Quest for building world-class universities in South Korea: outcomes and consequences // Higher Education. – 2013. – Vol. 65. – P. 645–659.
17. Shin J. C. Building world-class research university: The Brain Korea 21 project // Higher Education. – 2009. – Vol. 58, No. 5. – P. 669–688.
18. Project 985: Historical analysis and impact on Chinese higher education // Higher Education Forum, University of Cambridge. – Vol. 15, No. 1. – P. 44–62.
19. Liu Q., Turner D., Jing X. The "Double First-Class Initiative" in China: Background, Implementation, and Potential Problems // Beijing International Review of Education. – 2019. – Vol. 1, No. 1. – P. 92–108.
20. Sustainable Development of Industry-Specific Universities in China Under the "Double First-Class" Initiative // Sustainability. – MDPI, 2025. – Vol. 17, No. 13. – Article 5736.
21. Altbach P. G. Global Perspectives on Higher Education. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2016. – 336 p.
22. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги "2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида"ги ПФ-60-сон Фармони.
23. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 29 октябрдаги "Илм-фанни 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида"ги ПФ-6097-сон Фармони.
24. Marginson S. The worldwide trend to high participation higher education: Dynamics of social stratification in inclusive systems // Higher Education. – 2016. – Vol. 72, No. 4. – P. 413–434.
25. Hazelkorn E. Rankings and the Reshaping of Higher Education: The Battle for World-Class Excellence. – 2nd ed. – London: Palgrave Macmillan, 2015. – 304 p.
