ERKIN IQTISODIY ZONALAR (EIZ) VA EKSPORT SAMARADORLIGI
Keywords:
erkin iqtisodiy zona, eksport samaradorligi, eksport intensivligi, logistika, investitsiya, qo‘shilgan qiymat, klaster, bojxona soddalashtirishAbstract
Maqolada erkin iqtisodiy zonalar (EIZ)ning eksport samaradorligini oshirishdagi roli, samaradorlikni o‘lchash indikatorlari hamda O‘zbekiston misolida amaliy ko‘rsatkichlar tahlil qilinadi. Xalqaro miqyosda maxsus zonalar soni 5 000 tadan oshgani, biroq zonalar natijadorligi bir xil emasligi qayd etiladi (UNCTAD, 2019). O‘zbekistonda 2025-yil 1-oktabr holatiga 31 ta maxsus/erkin iqtisodiy zona mavjud bo‘lib, ularda 1 070 ta ishtirokchi korxona faoliyat yuritadi (O‘zR Milliy statistika qo‘mitasi, 2025). 2025-yil yanvar–sentabr davrida EIZ korxonalari sanoat ishlab chiqarishi 45 151,8 mlrd so‘mni tashkil etib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 42,7% ga o‘sgan; respublika tashqarisiga jo‘natilgan sanoat mahsulotlari hajmi 7 160,5 mlrd so‘m bo‘lgan (O‘zR Milliy statistika qo‘mitasi, 2025). Ushbu natijalar asosida EIZ eksport “intensivligi” (jo‘natma/ishlab chiqarish) taxminan 15,9% atrofida ekani hisoblab chiqildi. Maqolada eksport samaradorligini oshirish uchun “infratuzilma–logistika–bojxona soddalashtirish–mahalliy yetkazib beruvchilar zanjiri–texnologiya va malaka” bloklari bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
References
1. UNCTAD. (2019). World Investment Report 2019: Special Economic Zones (Chapter IV).
2. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2025). Activities of special economic zones, small industrial zones, technoparks and clusters in the Republic of Uzbekistan (Press release, 14.11.2025).
3. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. (2025). Activities of Special Economic Zones… (Press release, 15.05.2025).
4. World Bank. (2011). Zeng, D.Z. Special Economic Zones: Lessons from the Global Experience (Policy Research Working Paper).
5. World Bank. (Operational review). Special Economic Zones: An Operational Review of Their Impacts.
