OʻZBEKISTONDA YASHIRIN IQTISODIYOT HAJMINI BAHOLASH METODIKALARI: MIMIC VA MONETAR YONDASHUVLARNING QIYOSIY TAHLILI
Keywords:
yashirin iqtisodiyot, norasmiy sektor, MIMIC modeli, monetar yondashuv, naqd pulga talab, soliq boʻshligʻi, latent oʻzgaruvchi, makroiqtisodiy baholash, statistik metodologiya, Oʻzbekiston.Abstract
Maqolada yashirin iqtisodiyot hajmini baholashning zamonaviy metodikalari — koʻp indikatorli va koʻp sabablarli strukturaviy model (MIMIC) hamda monetar yondashuvlar (naqd pulga talab modeli, Gutmann usuli, Feygening transaksiya usuli, elektr energiyasi isteʼmoli boʻyicha fizik indikator) qiyosiy tahlil qilinadi. Har bir usulning nazariy asosi, kerakli axborot bazasi, hisoblash mantigʻi, kuchli va zaif tomonlari ochib berilgan. Xalqaro tadqiqotlarda Oʻzbekiston uchun keltirilgan baholarning bir-biridan sezilarli farq qilishi sabablari — bazaviy yil tanlash muammosi, kalibrlash qiymatining shartliligi, naqd pul aylanmasining institutsional xususiyatlari va statistik qatorlarning qisqaligi — aniqlangan. Mualliflik yondashuvi sifatida milliy sharoitda gibrid baholash tizimini — MIMIC modelini soliq boʻshligʻi (tax gap) va mehnat bozori tafovuti usullari bilan uygʻunlashtirishni qoʻllash taklif etilgan hamda baholash natijalarining ishonchliligini oshirish boʻyicha tavsiyalar berilgan.
References
1. Schneider F., Enste D. Shadow Economies: Size, Causes, and Consequences // JEL. — 2000. — Vol. 38, No. 1.
2. Medina L., Schneider F. Shadow Economies Around the World. — IMF Working Paper WP/18/17. — 2018.
3. Cagan P. The Demand for Currency Relative to the Total Money Supply // JPE. — 1958. — Vol. 66, No. 4.
4. Gutmann P. The Subterranean Economy // Financial Analysts Journal. — 1977. — Vol. 33, No. 6.
5. Feige E. How Big Is the Irregular Economy? // Challenge. — 1979. — Vol. 22, No. 5.
6. Tanzi V. The Underground Economy in the United States // IMF Staff Papers. — 1983. — Vol. 30.
7. Kaufmann D., Kaliberda A. Integrating the Unofficial Economy. — World Bank WP 1691. — 1996.
8. Jöreskog K., Goldberger A. Estimation of a Model with Multiple Indicators and Multiple Causes // JASA. — 1975. — Vol. 70.
9. OECD, ILO, IMF, CIS STAT. Measuring the Non-Observed Economy. — Paris, 2002.
10. International Labour Organization. Women and Men in the Informal Economy. — Geneva, 2018.
11. Williams C., Schneider F. Measuring the Global Shadow Economy. — Cheltenham: Edward Elgar, 2016.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi rasmiy maʼlumotlari. — URL: https://stat.uz/
13. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki statistik byulletenlari. — URL: https://cbu.uz/
14. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi hisobot materiallari. — URL: https://soliq.uz/
15. IMF. Uzbekistan: Article IV Consultation Staff Report.
16. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish va soliq organlari faoliyati samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi. — URL: https://lex.uz/
