RAQAMLI DIPLOMATIYANING XALQARO-HUQUQIY ASOSLARI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Keywords:
raqamli diplomatiya, xalqaro huquq, kiberxavfsizlik, davlat suvereniteti, diplomatik huquq, Vena konventsiyasi, yumshoq huquq, virtual elchixona, Global Digital Compact, multistakeholderizm.Abstract
Mazkur maqolada raqamli diplomatiyaning zamonaviy xalqaro huquq tizimidagi o‘rni, uning shakllanish bosqichlari va normativ-huquqiy asoslari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli diplomatiyani tartibga soluvchi xalqaro shartnomaviy, odat-huquqiy hamda “yumshoq huquq” (soft law) manbalari tizimlashtirilib, ularning amaliyotdagi samaradorlik darajasi va mavjud huquqiy bo‘shliqlar aniqlangan. 1961-yilgi Diplomatik munosabatlar to‘g‘risidagi Vena konventsiyasining raqamli sharoitda qo‘llanilishi muammolari, Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasidagi kiberxavfsizlik bo‘yicha normativ jarayonlar (GGE, OEWG, Global Digital Compact), shuningdek mintaqaviy tajriba (Yevropa Ittifoqi, Fransiya) tahlil etilgan. O‘zbekistonning raqamli diplomatiya sohasidagi milliy siyosati va huquqiy bazasi alohida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot yakunida raqamli diplomatiyaning xalqaro-huquqiy tartibga solinishini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
Mazkur maqolada raqamli diplomatiyaning zamonaviy xalqaro huquq tizimidagi o‘rni, uning shakllanish bosqichlari va normativ-huquqiy asoslari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda raqamli diplomatiyani tartibga soluvchi xalqaro shartnomaviy, odat-huquqiy hamda “yumshoq huquq” (soft law) manbalari tizimlashtirilib, ularning amaliyotdagi samaradorlik darajasi va mavjud huquqiy bo‘shliqlar aniqlangan. 1961-yilgi Diplomatik munosabatlar to‘g‘risidagi Vena konventsiyasining raqamli sharoitda qo‘llanilishi muammolari, Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasidagi kiberxavfsizlik bo‘yicha normativ jarayonlar (GGE, OEWG, Global Digital Compact), shuningdek mintaqaviy tajriba (Yevropa Ittifoqi, Fransiya) tahlil etilgan. O‘zbekistonning raqamli diplomatiya sohasidagi milliy siyosati va huquqiy bazasi alohida ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot yakunida raqamli diplomatiyaning xalqaro-huquqiy tartibga solinishini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan.
References
1. Diplomatik munosabatlar to‘g‘risidagi Vena konventsiyasi, 1961-yil 18-aprel.
2. Konsullik munosabatlari to‘g‘risidagi Vena konventsiyasi, 1963-yil 24-aprel.
3. Kiberjinoyatchilikka qarshi Budapesht konventsiyasi (Convention on Cybercrime), Yevropa Kengashi, 2001-yil.
4. United Nations, Global Digital Compact, annexed to the Pact for the Future, UN General Assembly, 2024.
5. UNIDIR, Framework for Responsible State Behaviour in Cyberspace, 2026.
6. Tallinn Manual 2.0 on the International Law Applicable to Cyber Operations, NATO CCDCOE, Cambridge University Press.
7. EEAS, EU Cyber Diplomacy Toolbox and Digital Diplomacy materials.
8. Legal aspects of digital diplomacy, Law and World journal, 2023.
9. Triwahyuni D. va b. International Law and Cyber Technology // PENA JUSTISIA. — 2025. — Vol. 24, No. 1.
10. Diplo Foundation, Digital diplomacy in 2026: Geopolitics, new topics and tools, tahliliy materiallar.
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni.
12. “O‘zbekiston — 2030” strategiyasi doirasidagi rasmiy hujjatlar va tahliliy materiallar.
13. O‘zbekistonning faol diplomatiyasi: 2025-yil // Dunyo axborot agentligi.
14. Yangi O‘zbekiston diplomatiyasi: jadal va samarali qadamlar // uzembassy.uk.
15. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi axborotnomasi. — 2026. — № 1 (19).
