КРИМИНОГЕН ВАЗИЯТИ МУРАККАБ ТОИФАДАГИ МАҲАЛЛАЛАРДА ПРОФИЛАКТИК ЧОРА-ТАДБИРЛАРНИ ТАШКИЛ ЭТИШДА ХАВФСИЗЛИК ИНФРАТУЗИЛМАСИНИНГ ЎРНИ ВА АҲАМИЯТИ
Keywords:
криминоген муҳит, маҳалла, хавфсизлик инфратузилмаси, CPTED, профилактика, видеокузатув, ёритиш тизими, жиноят ўчоқлари, жамоат хавфсизлиги, муҳит криминологиясиAbstract
Мазкур мақолада криминоген вазияти мураккаб тоифадаги маҳаллаларда профилактик чора-тадбирларни ташкил этишда хавфсизлик инфратузилмасининг аҳамияти криминологик нуқтаи назардан тадқиқ этилган. Хусусан, видеокузатув тизимлари, қўриқлов хизматлари, ёритиш инфратузилмаси, пиёдалар хавфсизлиги, турар жой муҳити ҳамда рақамли ва алоқа инфратузилмаларининг жиноятчиликка таъсири таҳлил қилинган. Тадқиқот CPTED (Crime Prevention Through Environmental Design) назарияси асосида қурилган бўлиб, О. Ньюманнинг “Defensible Space”, Ж. Жекобснинг “Eyes on the Street”, Ж. Уилсон ва Ж. Келлингнинг “Broken Windows”, Л. Коэн ва М. Фелсоннинг “Routine Activity” ҳамда Р. Кларкнинг “Situational Crime Prevention” концепциялари ўртасида илмий полемика амалга оширилган. Шунингдек, Ўзбекистон қонунчилиги, маҳаллий ва хорижий тажрибалар асосида муаллифлик баҳолаш модели таклиф этилган.
References
1. Ўзбекистон Республикасининг “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси тўғрисида”ги 371-сон (2014 йил 14 май) Қонуни // https://lex.uz/uz/docs/ 2387357.
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ўзбекистон Республикаси Президентининг айрим қарорларига маҳаллаларда жиноятчиликнинг барвақт олдини олиш тизими натижадорлигини янада оширишга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги (2025 йил 18 август) ПҚ-253-сон қарори // https://lex.uz/uz/docs/7690026.
3. Jeffery C.R. Crime Prevention Through Environmental Design. Beverly Hills, 1971.
4. Newman O. Defensible Space. New York, 1972.
5. Newman O. Creating Defensible Space. Washington, 1996.
6. Jacobs J. The Death and Life of Great American Cities. New York, 1961.
7. Cohen L., Felson M. Social Change and Crime Rate Trends // American Sociological Review. 1979.
8. Gill M., Spriggs A. Assessing the Impact of CCTV. London, 2005.
9, Welsh B., Farrington D. Effects of Closed-Circuit Television on Crime // Campbell Systematic Reviews. 2008.
10. Painter K., Farrington D. Street Lighting and Crime Prevention. 1999.
11. Wilson J., Kelling G. Broken Windows // Atlantic Monthly. 1982.
12. Brantingham P., Brantingham P. Environmental Criminology. Beverly Hills, 1981.
