OʻZBEKISTONDA INKLYUZIV OLIY TAʼLIMNI TASHKIL ETISH VA UNI TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Keywords:
ta‘lim, oliy ta‘lim, inklyuziv ta‘lim, alohida ehtiyojli shaxslar, nogironligi bo'lgan shaxslar, ta‘lim shakli, ta‘lim tizimi, ta‘lim prinsipiAbstract
Zamonaviy taʼlim tizimi inson huquqlarini taʼminlash, ijtimoiy adolat va tenglik prinsiplariga asoslanib shakllanmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida har bir shaxs taʼlim olish huquqiga egaligi qatʼiy belgilab qoʻyilgan. Soʻnggi yillarda global taʼlim siyosatida inklyuziv taʼlim konsepsiyasi ustuvor yoʻnalishlardan biri sifatida ilgari surilmoqda. Inklyuziv taʼlim – bu barcha taʼlim oluvchilarning, jumladan, jismoniy, aqliy yoki boshqa turdagi cheklovlarga vaqtincha yoki doimiy ravishda ega boʻlgan shaxslarning taʼlim muassasalarida teng va sifatli taʼlim olish huquqini roʻyobga chiqarishga yoʻnaltirilgan pedagogik va huquqiy yondashuvdir.
References
1. Bokiyev J.N., O‘zbekistonda raqamlashitirish sharoitida ta’lim olishning tashkiliy-huquqiy asoslarini takomillashtirish (oliy ta’lim misolida)/ y.f.f.d,. – T., 2024, 15-b.
2. Декларация о правах умственно отсталых лиц. Принята резолюцией 2856 (XXVI) Генеральной Ассамблеи от 20 декабря 1971 года. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/retarded.shtml
3. Декларация о правах инвалидов. Принята резолюцией 3447 (XXX) Генеральной Ассамблеи от 9 декабря 1975 года. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/disabled.shtml
4. Стандартные правила обеспечения равных возможностей для инвалидов. Приняты резолюцией 48/96 Генеральной Ассамблеи от 20 декабря 1993 года. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/disabled.shtml
5. «Саламанкская декларация» и «Рамки действий по образованию лиц с особыми потребностями». Всемирная конференция по образованию лиц с особыми потребностями: доступ и качество (Саламанка, Испания, 7–10 июня 1994 года). URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/pdf/salamanka.pdf
6. Nogironlar huquqlari toʻgʻrisida konvensiya (Nyu-York, 2006-yil 13-dekabr). Oʻzbekiston Respublikasi uchun 2021-yil 28-iyuldan kuchga kirgan. URL: https://lex.uz/docs/5501227
7. https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-15&chapter=4&clang=_en
8. Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 7 июндаги “Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенцияни (Нью-Йорк, 2006 йил 13 декабрь) ратификация қилиш ҳақида”ги ЎРҚ-695-сон Қонуни. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 08.06.2021 й., 03/21/695/0536-сон.
9. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 1 декабрдаги “Ногиронлиги бўлган шахсларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5270-сон Фармони. Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 30.11.2021 й., 06/21/26/1111-сон.
10. Hornby, G.; Kauffman, J.M. Inclusive Education, Intellectual Disabilities and the Demise of Full Inclusion. J. Intell. 2024, 12, 20. https://doi.org/10.3390/jintelligence12020020
11. Florian, L. (2014). Inclusive Pedagogy: Teaching for Diversity, Social Justice and Equity. New York: Routledge.
12. Slee R. (2011). The Irregular School: Exclusion, Schooling, and Inclusive Education. New York: Routledge.
13. Stainback S., & Stainback W. (1990). Integration of Students with Disabilities in Mainstream Schools. In S. Stainback & W. Stainback (Eds.), Integration of Students with Disabilities in Schools: Problems and Opportunities (pp. 1-20). Baltimore: Paul H. Brookes Publishing Co.
14. Ismoilov B.S. O‘zbekistonda nogironligi bo‘lgan shaxslarni ijtimoiy himoya qilishning nazariy-huquqiy asoslarini takomillashtirish: ta’lim tizimi misolida / y.f.f.d. diss. – T., 2023. – 88-b.
15. Karsenti, T., & Bugmann, J. (2017). The integration of technology in classrooms. In T. Karsenti & L. Collin (Eds.), The integration of ICT in the teaching and learning process (pp. 1-16). Switzerland: Springer International Publishing.
16. UNESCO. (2020). Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and Education - All means all. Paris: UNESCO.
17. O'Donnell, S. (2018). Making digital technology inclusive in education. In G. Walker & S. Davies (Eds.), Digital Inclusion and Exclusion (pp. 89-102). London: Palgrave Macmillan.