FUQAROLIK SUD ISHLARINI ELEKTRONLASHTIRISHDA “RAQAMLI SUD KONSEPSIYASI” NING AHAMIYATI VA ISTIQBOLLARI
Keywords:
raqamli sud, fuqarolik sud ishlari, elektron sud, sun’iy intellekt, sud tizimini raqamlashtirish, PF-140-son Farmon, e-sud, masofaviy sud majlisi, elektron hujjat aylanmasi, odil sudlovAbstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida fuqarolik sud ishlarini elektronlashtirish jarayoni, "Raqamli sud" konsepsiyasining mazmun-mohiyati hamda 2025-yil 21-avgustdagi PF-140-sonli Prezident Farmoni asosida belgilangan vazifalar tahlil qilinadi. Tadqiqotda formal-yuridik, qiyosiy-huquqiy, tizimli-tahliliy va statistik metodlardan foydalanilgan. Maqolada Estoniya, Singapur, Janubiy Koreya va Xitoy davlatlari tajribasi o‘rganilib, milliy qonunchilikni takomillashtirishga doir takliflar ilgari surilgan. Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni sud jarayonlariga joriy etishning huquqiy, tashkiliy va texnik jihatlari yoritilgan, shuningdek, sohaga oid muammolar va ularni hal qilish yo‘llari ko‘rsatilgan.
References
I. Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (2023-yil 1-may referendumi natijalariga ko‘ra qabul qilingan tahririda). — T.: "O‘zbekiston", 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual kodeksi: 22.01.2018-y., O‘RQ-460-son. URL: https://lex.uz/docs/-3517337
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 21-avgustdagi PF-140-sonli "Sudlar faoliyatiga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish orqali odil sudlovga erishish darajasini oshirish hamda sud tizimining moddiy-texnik ta’minotini yaxshilashga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi Farmoni. URL: https://lex.uz/docs/-7696567
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi PF-6079-sonli "Raqamli O‘zbekiston — 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmoni. — Manba: Lex.uz.
5. O‘zbekiston Respublikasining 2003-yil 11-dekabrdagi "Elektron raqamli imzo to‘g‘risida"gi O‘RQ-562-sonli Qonuni. — Manba: Lex.uz.
6. O‘zbekiston Respublikasining 2004-yil 29-apreldagi "Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida"gi O‘RQ-611-sonli Qonuni. — Manba: Lex.uz.
7. O‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi "Axborotlashtirish to‘g‘risida"gi O‘RQ-439-sonli Qonuni. — Manba: Lex.uz.
II. Maxsus adabiyotlar:
8. Mamasiddiqov M., Esanova Z., Habibullayev D. Fuqarolik protsessual huquqi: Darslik. — Toshkent: TDYU nashriyoti, 2018. — 624 b.
9. Saidov A.X. Yangi O‘zbekistonning huquqiy asoslari va islohotlar strategiyasi. — Toshkent: "Adolat", 2022. — 384 b.
10. Rasulov A. Sud-huquq islohotlari sharoitida fuqarolik sud ishlarini yuritishni takomillashtirish masalalari // O‘zbekiston yuridik jurnali. — 2023. — № 4. — B. 32–41.
11. Sudlarga oid 21.08.2025-yildagi PF-140-sonli Farmon // Journal of New Century Innovations. — 2025. — № 10. URL: https://journalss.org/index.php/new/article/view/2361.
12. Reiling D. Technology for Justice: How Information Technology Can Support Judicial Reform. — Leiden: Leiden University Press, 2009. — 320 p.
13. Susskind R. Online Courts and the Future of Justice. — Oxford: Oxford University Press, 2019. — 368 p.
14. Velicogna M. Electronic Access to Justice: From Theory to Practice and Back // Droit et Société. — 2018. — № 99. — P. 263–280.
15. Sourdin T. Judge v Robot? Artificial Intelligence and Judicial Decision-Making // University of New South Wales Law Journal. — 2018. — Vol. 41(4). — P. 1114–1133.
16. Council of Europe. European Ethical Charter on the Use of Artificial Intelligence in Judicial Systems and their Environment. — Strasbourg: CEPEJ, 2018. — 76 p.
17. Cortés P. The Law of Consumer Redress in an Evolving Digital Market. — Cambridge: Cambridge University Press, 2017. — 288 p.
III. Internet manbalar:
18. Sud tizimida yangi davr: PF-140-sonli Farmonning ahamiyati va istiqbollari // gov.uz. — 2025. URL: https://gov.uz/oz/uzun/news/view/81588.
19. Hangzhou Internet Court official statistics // China Justice Observer. — 2023.
20. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudining rasmiy veb-sayti — sud.uz. URL: https://sud.uz.
