RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA PLATFORMALI BANDLIK (GIG-IQTISODIYOT) VA XALQARO MEHNAT STANDARTLARI: OʻZBEKISTON TAJRIBASI
Keywords:
Gig-iqtisodiyot, platformali bandlik, raqamli mehnat, XMT, ijtimoiy himoya, Mehnat kodeksi, oʻzini oʻzi band qilishAbstract
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi natijasida yuzaga kelgan yangi bandlik shakli — “Gig-iqtisodiyot” (platformali bandlik)ning Oʻzbekistondagi huquqiy holati tahlil qilingan. Muallif platforma orqali ishlovchilarning (agregator taksistlari, kuryerlar, frilanserlar) mehnat huquqlari va ijtimoiy himoyasi masalalarini Xalqaro Mehnat Tashkiloti (XMT) standartlari prizmasi orqali oʻrgangan. Tahlillar natijasida milliy qonunchilikni takomillashtirish boʻyicha aniq takliflar ishlab chiqilgan.
References
Normativ-huquqiy hujjatlar:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
2. Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Oʻzbekiston Respublikasining 2030-yilgacha boʻlgan strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-158-son Farmoni.
4. “Aholi bandligi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuni.
Xalqaro huquqiy hujjatlar:
5. XMTning “Mehnatdagi asosiy prinsiplar va huquqlar toʻgʻrisida”gi Deklaratsiyasi (1998-yil, 2022-yilgi tahrir).
6. International Labour Organization, Employment Relationship Recommendation, 2006 (No. 198) (Geneva: ILO, 2006).
7. ILO Transition from the Informal to the Formal Economy Recommendation, 2015 (No. 204). International Labour Organization.
8. International Labour Office. Digital Labour Platforms and the Future of Work: Towards Decent Work in the Online World. Geneva: ILO, 2018.
Ilmiy adabiyotlar va tadqiqotlar:
9. Xalilov, Shaxzod. “Xalqaro Mehnat Tashkiloti konvensiyalari normalarining Oʻzbekiston milliy qonunchiligiga implementatsiyasi.” Bitiruv malakaviy ishi, Toshkent davlat yuridik universiteti, 2026.
10. Maxamatov, M., va J. Rasulov. Xalqaro mehnat huquqi: Darslik. Toshkent: TDYU, 2022.
11. Lyutov, Nikita L., va Elena S. Gerasimova. International Labor Standards and Russian Labor Legislation. Moscow: Center for Social and Labor Rights, 2015.
12. De Stefano, Valerio. “The Rise of the ʼJust-in-Time Workforceʼ: On-Demand Work, Crowdwork, and Labor Protection in the ʼGig-Economyʼ.” Comparative Labor Law & Policy Journal 37, no. 3 (2016): 471-504.
13. Prassl, Jeremias. Humans as a Service: The Promise and Perils of Work in the Gig Economy. Oxford: Oxford University Press, 2018.
14. Aloisi, Antonio. “Commoditized Workers: Case Study Research on Labor Law Issues Arising from a Set of On-Demand/Gig Economy Platforms.” Comparative Labor Law & Policy Journal 37, no. 3 (2016): 653-690.
15. Eurofound. Employment and Working Conditions of Selected Types of Platform Work. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2018.
16. European Commission. Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on improving working conditions in platform work. COM(2021) 762 final, 2021.
17. UK Supreme Court. Uber BV and others v Aslam and others [2021] UKSC 5.
18. California State Legislature. Assembly Bill No. 5 (AB5) – Worker status: employees and independent contractors. 2019.
19. Spain. Real Decreto-ley 9/2021, de 11 de mayo. 2021.
Internet resurslari:
20. Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi – www.lex.uz.
21. Xalqaro Mehnat Tashkilotining rasmiy veb-sayti – www.ilo.org.
22. Yagona milliy mehnat tizimi – my.mehnat.uz.
