BANK FAOLIYATIDA KIBER TAHDIDLARGA QARSHI KURASHISHNING MA’MURIY-HUQUQIY ASOSLARI: O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI VA RIVOJLANGAN XORIJIY DAVLATLAR MISOLIDA

Authors

  • Mahmudov Jahongir Mahmud o‘g‘li Author

Keywords:

bank faoliyati, kiberxavfsizlik, kiber tahdid, kiberjinoyat, ma’muriy-huquqiy tartibga solish, Markaziy bank, axborot xavfsizligi, ichki nazorat, tavakkalchiliklarni boshqarish, antifrod tizimi, operatsion barqarorlik, raqamli operatsion barqarorlik, bank siri, shaxsga doir ma’lumotlar.

Abstract

Mazkur maqolada bank faoliyatida kiber tahdidlarga qarshi kurashishning ma’muriy-huquqiy asoslari O‘zbekiston Respublikasi hamda rivojlangan xorijiy davlatlar, xususan, Amerika Qo‘shma Shtatlari va Buyuk Britaniya, shuningdek Yevropa Ittifoqining zamonaviy tartibga solish modeli misolida kompleks tahlil qilingan. Tadqiqotda kiberxavfsizlikni ta’minlashning huquqiy mexanizmlari, banklarning ichki nazorat va tavakkalchiliklarni boshqarish tizimlari, Markaziy bankning nazorat vakolatlari, kiberxavfsizlik hodisalarini aniqlash va xabar berish, banklarning autsorsing xizmatlaridan foydalanishi, mijozlar ma’lumotlarini himoya qilish, kiberjinoyat oqibatida yetkazilgan zararni qoplash va banklarning huquqiy javobgarligi masalalari yoritilgan. O‘zbekiston qonunchiligining amaldagi holati rivojlangan xorijiy yurisdiksiyalardagi riskka asoslangan nazorat, operatsion barqarorlik, muhim biznes xizmatlari, raqamli operatsion barqarorlik va muhim uchinchi tomon xizmat ko‘rsatuvchilarini nazorat qilish mexanizmlari bilan qiyoslangan. Tadqiqot natijasida O‘zbekistonda bank kiberxavfsizligini tartibga solish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.

References

1. O‘zbekiston Respublikasining 2022-yil 15-apreldagi O‘RQ-764-son “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

2. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 5-noyabrdagi O‘RQ-580-son “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni (amaldagi tahriri). Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

3. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-apreldagi PQ-153-son “Axborot texnologiyalari yordamida sodir etiladigan jinoyatlarga qarshi kurashish faoliyatini yanada kuchaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

5. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari va nobank kredit tashkilotlarining axborot xavfsizligi Konsepsiyasiga sharh”. 2019.

6. Gramm-Leach-Bliley Act, Title V, 15 U.S.C. §§ 6801–6809. U.S. Federal Trade Commission. F Federal Trade Commission+1

7. Board of Governors of the Federal Reserve System. Interagency Guidelines Establishing Information Security Standards for State Member Banks.

8. Federal Deposit Insurance Corporation. Technology Service Provider Contracts. Financial Institution Letter, 2019.

9. European Parliament and Council. Regulation (EU) 2022/2554 of 14 December 2022 on digital operational resilience for the financial sector (DORA). Official Journal of the European Union, L 333, 27 December 2022, pp. 1–79. Regulation applies from 17 January 2025.

10. Basel Committee on Banking Supervision. Core Principles for Effective Banking Supervision. Bank for International Settlements.

11. Financial Conduct Authority. FCA Handbook, SYSC 15A — Operational Resilience Requirements. Requirements concerning important business services and impact tolerances, effective from 31 March 2022.

12. Prudential Regulation Authority, Bank of England. SS1/21 Operational Resilience: Impact Tolerances for Important Business Services. Effective from 31 March 2022.

13. United Kingdom. Financial Services and Markets Act 2023. Provisions concerning the designation and direct oversight of critical third parties.

14. Basel Committee on Banking Supervision. Operational Resilience. Basel Consolidated Guidelines, 2026.

15. Basel Committee on Banking Supervision. Operational Risk. Basel Consolidated Guidelines, 2026.

Downloads

Published

2026-10-10