DEPUTATNING IJTIMOIY-HUQUQIY KAFOLATLARI: QONUNDA BELGILANGAN VA AMALDA TA‘MINLANADIGAN DARAJA

Authors

  • G‘ayratov Salimboy Hamdam o‘g‘li Author

Keywords:

deputat maqomi, ijtimoiy-huquqiy kafolatlar, daxlsizlik, deputat so‘rovi, deputat yordamchisi, mehnat kafolatlari, Qonunchilik palatasi, deputat odobi, parlament huquqi.

Abstract

Maqolada Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatining ijtimoiy-huquqiy kafolatlari ularning qonunda belgilanish va amalda ta‘minlanish darajasi jihatidan tahlil qilinadi. Kafolatlar to‘rt guruhga, ya‘ni siyosiy-huquqiy, mehnat, ijtimoiy-iqtisodiy va tashkiliy-moddiy kafolatlarga ajratiladi. Milliy qonunchilik Germaniya tajribasi hamda Venetsiya komissiyasi, Yevropa inson huquqlari sudi va Parlamentlararo ittifoq standartlari bilan qiyosan o‘rganiladi. Tahlil daxlsizlik va mehnat kafolatlari batafsil belgilanganini, biroq deputat mehnatiga haq to‘lash, deputat yordamchisini moliyalashtirish, deputat so‘roviga javob berilishini kuzatish hamda daxlsizlikdan mahrum qilish mezonlari yetarlicha tartibga solinmaganini ko‘rsatadi. Maqolada ushbu bo‘shliqlarni bartaraf etishga qaratilgan takliflar beriladi.

References

1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida qabul qilingan yangi tahrir). URL: https://lex.uz/docs/6445145

2. O‘zbekiston Respublikasining 2004-yil 2-dekabrdagi 704-II-son “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatining va Senati a‘zosining maqomi to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/-436914

3. O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 14-oktabrdagi O‘RQ-722-son “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida”gi Qonuni.

4. O‘zbekiston Respublikasining 2024-yil 2-iyuldagi O‘RQ-934-son “O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida”gi Qonuni. URL: https://lex.uz/docs/6994015

5. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining 2025-yil 21-yanvardagi 353-V-son “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Odob-axloq komissiyasini tuzish to‘g‘risida”gi qarori. URL: https://lex.uz/docs/-7406986

6. 2019-yilda turli idoralarning rahbarlariga yuborilgan 175 ta deputatlik so‘roviga ularning o‘rinbosarlari javob qaytargani aytildi // Kun.uz. 2020-yil 24-iyun. URL: https://kun.uz/news/2020/06/24/2019-yilda-turli-idoralarning-rahbarlariga-yuborilgan-175-ta-deputatlik-soroviga-ularning-orinbosarlari-javob-qaytarishgani-aytildi

7. Israilova, Z. The Parliamentary Mandate: Its Constitutional and Legal Nature and Doctrinal Approaches to Its Essence. Society and Innovations. 2025; 6(5):161–171. DOI: 10.47689/2181-1415-vol6-iss5-pp161-171

8. Israilova, Z. The Institution of Early Termination of Deputy Mandates in the Public Authority System of the Republic of Uzbekistan. Society and Innovations. 2025; 6(Special Issue 10):174–181. DOI: 10.47689/2181-1415-vol6-iss10/S-pp174-181

9. Ruzmetov, M., Adamov, M. Organizational and legal bases of activity of the deputy of the Legislative Chamber of the Oliy Majlis of the Republic of Uzbekistan. Society and Innovations. 2023; 4(Special Issue 11):259–263. DOI: 10.47689/2181-1415-vol4-iss11/S-pp259-263

10. Venice Commission. Report on the Scope and Lifting of Parliamentary Immunities. CDL-AD(2014)011. Strasbourg, 14.05.2014. URL: https://www.coe.int/en/web/venice-commission/-/CDL-AD(2014)011-e

11. Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland vom 23. Mai 1949 (Art. 38, 46, 48). URL: https://www.gesetze-im-internet.de/gg/

12. European Court of Human Rights. A. v. the United Kingdom, no. 35373/97, 17.12.2002.

13. European Court of Human Rights. Kart v. Turkey [GC], no. 8917/05, 03.12.2009.

14. Ahrorov, D. 5 mln so‘mdan 22 mln so‘mgacha: o‘zbekistonlik deputatlar qancha oylik oladi? // Kun.uz. 2023-yil 24-iyul. URL: https://kun.uz/news/2023/07/24/5-mln-somdan-22-mln-somgacha-ozbekistonlik-deputatlar-qancha-oylik-oladi

15. BVerfG, Urteil vom 5. November 1975, 2 BvR 193/74 (Diätenurteil). BVerfGE. Bd. 40. S. 296–352.

16. Deutscher Bundestag. Abgeordnetenentschädigung. URL: https://www.bundestag.de/abgeordnete/mdb_diaeten/mdb_diaeten-214848 (murojaat sanasi: 12.10.2026)

17. Beetham, D. Parliament and Democracy in the Twenty-First Century: A Guide to Good Practice. Geneva: IPU, 2006.

18. Gesetz über die Rechtsverhältnisse der Mitglieder des Deutschen Bundestages (Abgeordnetengesetz – AbgG), § 12. URL: https://www.gesetze-im-internet.de/abgg/__12.html

19. Absattarov, F. Pisand qilinmayotgan deputatlik so‘rovlari: buning uchun kim javob beradi? // Kun.uz. 2020-yil 22-dekabr. URL: https://kun.uz/news/2020/12/22/pisand-qilinmayotgan-deputatlik-sorovlari-buning-uchun-kim-javob-beradi

20. “Qonun qabul qilganimiz bilan ko‘ryapmiz, bu amalda ishlamayapti-ku”. Kusherbayev deputatlik so‘rovi javobsiz qolsa, mansabdorga jinoiy javobgarlik belgilash taklifini bildirdi // Kun.uz. 2020-yil 14-noyabr. URL: https://kun.uz/news/2020/11/14/qonun-qabul-qilganimiz-bilan-koryapmiz-bu-amalda-ishlamayapti-ku-k

Downloads

Published

2026-10-14